Bonoyla Genel Haciz Yoluyla Takip

Bono Varken Neden Genel Haciz Yolu Seçilir?

Alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir (İİK m.167); ancak bu bir imkândır, zorunluluk değildir. Alacaklı dilerse aynı senetle genel haciz yoluyla ilamsız takip de başlatabilir.

Genel haciz yolu özellikle senette bono unsurlarından biri eksik olduğunda, senet kambiyo vasfını yitirdiğinde veya kambiyo senedine dayanan istemler zamanaşımına uğradığında tercih edilir. Bono sayılmayan belge, içindeki imza ve borç ikrarı nedeniyle adi senet olarak takibe dayanak olabilir.

Bonoda düzenleyene karşı istemler, TTK m.778 yollamasıyla poliçeyi kabul edene ilişkin kurala tabidir ve vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.749). Bu süre geçmişse alacaklı, temel borç ilişkisine dayanarak genel hükümlere göre talepte bulunmayı değerlendirebilir.

Ödeme Emri Ne İçerir, Borçlunun Süresi Kaç Gündür?

Genel haciz yoluyla takipte ödeme emri, borcun ve masrafların yedi gün içinde ödenmesi ihtarını içerir; senet altındaki imza borçluya ait değilse bunun da aynı yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirilmesi gerekir (İİK m.60).

Borçlu itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmelidir; itirazda sebep göstermek zorunlu değildir (İİK m.62). Kambiyo takibinde ise itirazlar beş gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.168); genel haciz yolu bu bakımdan borçluya daha geniş bir alan tanır.

İmzayı inkâr etmek isteyen borçlu bunu itirazında ayrıca ve açıkça belirtmelidir; aksi hâlde icra takibi yönünden senetteki imzayı kabul etmiş sayılır (İİK m.62). Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa itiraz edilen miktar açıkça gösterilmelidir.

Borçlu İtiraz Ederse Takip Ne Olur?

Süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur; borçlu borcun yalnız bir kısmına itiraz etmişse takip kabul edilen miktar için devam eder (İİK m.66).

Bu, genel haciz yolunun alacaklı açısından en önemli dezavantajıdır: kambiyo takibinde itiraz kendiliğinden takibi durdurmazken, burada tek bir itiraz dilekçesi haciz işlemlerini durdurur. Alacaklı takibe devam edebilmek için itirazı hükümden düşürmek zorundadır.

İtirazdan sonra alacaklının önünde iki yol vardır: icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya genel mahkemede itirazın iptali davası açmak. Bono gibi imzalı bir belgeye dayanan alacaklı için ilk yol daha hızlıdır.

İtirazın Kaldırılması: 6 Aylık Süre

Takip, imzası ikrar edilen veya noterce onaylanan borç ikrarını içeren bir senede dayanıyorsa alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kesin olarak kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68). Borçlu itirazını haklı gösteren bir belge sunamazsa itiraz kaldırılır.

Borçlu imzayı inkâr ettiyse alacaklı aynı altı aylık sürede itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68/a). Mahkeme imzanın borçluya ait olduğuna kanaat getirirse itirazı geçici olarak kaldırır ve borçluyu takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder.

Esasa ilişkin nedenlerle itirazın kaldırılması kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı, karşı tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.68). Altı ay içinde talepte bulunulmazsa yeniden ilamsız takip yapılamaz.

İtirazın İptali Davası: 1 Yıllık Süre

Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak genel hükümlere göre alacağının varlığını ispat edip itirazın iptalini dava edebilir (İİK m.67).

Davada borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu, takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, karşı tarafın talebiyle hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir.

Bir yıllık süreyi kaçıran alacaklının alacağını genel hükümlere göre dava etme hakkı saklıdır (İİK m.67); ancak bu durumda mevcut takip dosyası canlandırılamaz ve inkâr tazminatı istenemez. Ticari davalardan konusu para olan itirazın iptali davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).

Alacaklı İçin Kontrol Listesi

Takipten önce senedin bono unsurlarını, vadesini ve zamanaşımı durumunu kontrol edin. Kambiyo vasfı ve zamanaşımı yönünden sorun yoksa kambiyo takibi genellikle daha hızlıdır; sorun varsa genel haciz yolunu bilinçli olarak seçin.

Borçlunun itirazı size tebliğ edildiği tarihi not edin: itirazın kaldırılması için altı ay, itirazın iptali davası için bir yıl süreniz vardır. İki süre de itirazın alacaklıya tebliğinden başlar.

Borçlu yalnız imzaya itiraz ettiyse itirazın geçici kaldırılması yoluna, borca itiraz ettiyse kesin kaldırma yoluna başvurun. Senet aslını ve varsa imza örneklerini hazır tutmak duruşmayı hızlandırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bonoyla genel haciz yoluyla takip yapılabilir mi?

Evet; kambiyo senetlerine özgü takip bir seçenektir (İİK m.167), alacaklı dilerse genel haciz yoluyla ilamsız takip de yapabilir.

Ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?

Genel haciz yolunda itiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.62).

İtiraz edince takip durur mu?

Evet; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur, kısmi itirazda kabul edilen kısım için takip sürer (İİK m.66).

İtirazın kaldırılması için süre ne kadar?

Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine başvurmalıdır (İİK m.68).

İtirazın iptali davası ne zamana kadar açılır?

İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m.67).

İcra inkâr tazminatı oranı nedir?

Hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere belirlenir (İİK m.67).

İmzayı inkâr etmezsem ne olur?

İtirazda imza ayrıca ve açıkça reddedilmezse icra takibi yönünden imza kabul edilmiş sayılır (İİK m.62).

İmzayı haksız inkâr etmenin bir yaptırımı var mı?

İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa borçlu takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.68/a).

Zamanaşımına uğramış bonoyla takip yapılabilir mi?

Kambiyo istemleri vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.749, 778); sonrasında temel ilişkiye dayanılabilir ancak borçlu zamanaşımı itirazında bulunabilir.