BES Hesabına Haciz Konur mu?

BES Birikiminin Hangi Kısmı Haczedilemez?

Bireysel emeklilik hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile asgari ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez (4632 sayılı Kanun m.17/2). Hesaplamada haciz tarihinde geçerli brüt asgari ücret esas alınır; yani koruma sınırı, asgari ücret arttıkça kendiliğinden yükselir.

Örnekle anlatmak gerekirse: Beş yıldır, yani 60 aydır sistemde olan bir katılımcının birikiminden, haciz tarihindeki brüt asgari ücretin 60 katına kadar olan kısım alacaklıya kapalıdır. Birikim bu tutarın altındaysa hesabın tamamı korunur; üzerindeyse yalnızca aşan kısım haczedilebilir. Sistemde ne kadar uzun süre kalınırsa korunan tutar da o kadar büyür.

Bu koruma, İcra ve İflas Kanunu'ndaki genel kurala da bağlanır: mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczolunamaz ve icra müdürü haczi istenen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını kendiliğinden değerlendirmek zorundadır (İİK m.82/1-1 ve son fıkra). İşvereniniz aracılığıyla dahil olduğunuz otomatik katılım sistemindeki katkılar da bireysel emeklilik hesabına ödendiğinden aynı Kanun kapsamındadır (4632 sayılı Kanun Ek m.2).

Devlet Katkısı Neden Hiç Haczedilemez?

Devlet katkısı hesabındaki tutarlar için ay sayısına bağlı bir sınır yoktur: bu tutarların tamamı haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez (4632 sayılı Kanun Ek m.1). Devlet katkısı, işveren tarafından ödenenler hariç, katılımcının ödediği katkı paylarının yüzde otuzu oranında hesaplanır ve katkı paylarından ayrı izlenir.

Katılımcı devlet katkısına kademeli olarak hak kazanır: en az üç yıl sistemde kalan yüzde on beşine, altı yıl kalan yüzde otuz beşine, on yıl kalan yüzde altmışına hak kazanır; emeklilik, vefat veya malullük hâlinde ise tamamı ödenir (4632 sayılı Kanun Ek m.1). Bu nedenle alacaklı, birikimin koruma sınırını aşan kısmını haczettirse bile devlet katkısı hesabına dokunamaz.

Alacaklı BES Birikimine Nasıl Haciz Koyar?

BES birikimi emeklilik şirketi nezdinde tutulduğu için haciz, üçüncü kişideki alacak ve hakların haczine ilişkin usulle yapılır: icra dairesi şirkete bir haciz ihbarnamesi gönderir ve bundan sonra borçluya yapılacak ödemenin geçersiz olacağını bildirir (İİK m.89). İhbarname şirketin merkezine tebliğ edildiğinde merkez, tüm şubelerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmak zorundadır; bildirim UYAP üzerinden elektronik olarak da yapılabilir.

Emeklilik şirketi, borcu olmadığı veya borçluya ait birikim bulunmadığı gibi bir iddiası varsa bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirmelidir; süresinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır (İİK m.89/2-3). Birikimin kanuni sınırın altında kaldığı itirazı ise borçlu tarafından icra müdürlüğüne veya şikâyet yoluyla icra mahkemesine ileri sürülür.

Kesin haciz istenebilmesi için ödeme emrindeki sürenin geçmiş olması gerekir (İİK m.78) ve haciz, alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil alacağını aşacak miktarda yapılamaz (İİK m.85).

BES Emeklilik Maaşı ve Toplu Ödeme Haczedilir mi?

Katılımcı, sisteme girişinden itibaren en az on yıl kalmak ve 56 yaşını tamamlamak koşuluyla emekli olur; birikimini bir program dahilinde, toplu olarak ya da yıllık gelir sigortası sözleşmesiyle maaş şeklinde alabilir (4632 sayılı Kanun m.6). Yıllık gelir sigortası ödemelerinin aylık ödemeye isabet eden kısmının asgari ücret tutarına kadar olan bölümü haczedilemez; ancak bu koruma nafaka borçlarında uygulanmaz (4632 sayılı Kanun m.17/2).

Emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılmak isteyen katılımcıya şirket, bildirimin ulaşmasından itibaren 20 iş günü içinde birikimini öder (4632 sayılı Kanun m.6/3). Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Kanundaki koruma, bireysel emeklilik hesabındaki fon payları için öngörülmüştür. Birikim çekilip banka hesabına geçtikten sonra artık BES hesabında bulunmadığından, hakkında takip bulunan bir borçlunun birikimi çekmesi korumayı kaybetmesi sonucunu doğurabilir.

Haksız Haciz Konursa Ne Yapılır?

Koruma sınırının altında kalan birikime veya devlet katkısına haciz konulmuşsa, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurabilirsiniz (İİK m.16). Şikâyette sistemde bulunduğunuz ay sayısı ve haciz tarihindeki birikim tutarı gösterilmelidir; bu bilgiler emeklilik şirketinden alınacak sözleşme başlangıç tarihi ve hesap dökümüyle belgelenir. Haczedilemeyen mallara ilişkin genel kurallar için haczedilemeyen mal ve haklar yazımıza bakabilirsiniz.

Kredi veya kart sözleşmelerine konulan "BES birikimime haciz konabilir" türünden maddeler korumayı ortadan kaldırmaz. İİK m.82 ve m.83'te yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a); özel kanunla haczi caiz olmadığı gösterilen BES birikimi de m.82/1-1 kapsamında olduğundan bu kural ona da uygulanır.

İşverenin otomatik katılımda kesip şirkete aktarmadığı çalışan katkı payı ise işverene karşı yürütülen haciz ve iflas yoluyla takiplerde işçi alacağı niteliğinde imtiyazlı alacak sayılır (4632 sayılı Kanun Ek m.2). Kesildiği hâlde hesabınıza geçmeyen katkı payları için bu imtiyazdan yararlanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

BES hesabımın tamamına haciz konabilir mi?

Hayır; devlet katkısının tamamı ile sistemdeki ay sayısı ve brüt asgari ücretin çarpımına kadar olan birikim korunur (4632 s.K. m.17/2, Ek m.1). Yalnızca bu sınırı aşan birikim haczedilebilir.

Devlet katkısı borç için haczedilir mi?

Hayır; devlet katkısı hesabındaki tutarlar haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez (4632 s.K. Ek m.1).

Koruma hesabında hangi asgari ücret esas alınır?

Haciz tarihinde geçerli brüt asgari ücret esas alınır (4632 s.K. m.17/2). Net asgari ücret değil, brüt tutar kullanılır.

Nafaka borcu için BES emeklilik maaşı haczedilebilir mi?

Evet; yıllık gelir sigortası ödemelerinde asgari ücrete kadar olan koruma nafaka borçlarında uygulanmaz (4632 s.K. m.17/2).

Kredi sözleşmesinde BES'ime haciz konabileceğini kabul ettim, bu geçerli mi?

Hayır; haczedilemeyen mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a, m.82/1-1).

Emeklilik şirketi haciz ihbarnamesine kaç günde cevap verir?

Şirket, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz ve beyanda bulunmalıdır; aksi hâlde borç zimmetinde sayılır (İİK m.89).

Haksız BES haczine itiraz süresi kaç gündür?

Haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m.16).