Anonim Şirkette Özel Denetim

Ön Şart: Bilgi Alma Hakkının Kullanılması

TTK m.438/1 uyarınca özel denetim istenebilmesi için pay sahibinin bilgi alma veya inceleme hakkını daha önce kullanmış olması ve denetimin pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olması şarttır. İstem, gündemde yer almasa bile genel kurulda dile getirilebilir.

Bilgi alma hakkı TTK m.437 ile düzenlenir. Pay sahibi genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçilerden de denetimin şekli ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi, yalnızca şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken şirket menfaatlerinin tehlikeye gireceği gerekçesiyle reddedilebilir.

Bilgi talebi cevapsız bırakılır veya haksız reddedilirse, pay sahibi reddi izleyen 10 gün içinde asliye ticaret mahkemesine başvurabilir (TTK m.437/5). Özel denetim, bu hakkın yetersiz kaldığı durumlarda devreye giren ikinci aşamadır.

Genel Kurul İstemi Kabul Ederse

Genel kurul özel denetim istemini onaylarsa, TTK m.438/2 uyarınca şirket veya her bir pay sahibi 30 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Bu aşamada herhangi bir sermaye oranı aranmaz; tek bir pay sahibi bile başvuru yapabilir. Özel denetçiyi genel kurul değil, mahkeme atar.

Genel kurulun atamaya karar verdiği hâlde giderler şirkete ait olur (TTK m.444/2). Bu nedenle genel kurulun kabul kararı, pay sahibi açısından maliyet bakımından da avantajlıdır.

Genel Kurul Reddederse: Azınlık Başvurusu

İstem reddedilirse TTK m.439/1 uyarınca sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri ya da paylarının itibari değeri toplamı kanunda belirtilen eşiğe ulaşan pay sahipleri 3 ay içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Bu aşamada ispat yükü ağırlaşır. Dilekçe sahipleri; kurucuların veya şirket organlarının kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattığını ikna edici bir şekilde ortaya koymalıdır (TTK m.439/2).

Sermaye oranını tek başına karşılamayan pay sahipleri birlikte başvurabilir. Başvuruda belirli olayların somut olarak gösterilmesi, genel ve soyut iddialardan daha etkilidir.

Mahkeme Kararı ve Özel Denetçinin Atanması

Mahkeme, TTK m.440/1 uyarınca şirketi ve istem sahiplerini dinledikten sonra karar verir. İstemi yerinde görürse inceleme konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzmanı görevlendirir.

Atamaya ilişkin mahkeme kararı kesindir (TTK m.440/2). Bu nedenle başvuru dilekçesinde inceleme konusunun açık ve sınırlı biçimde tanımlanması önemlidir; denetçi yalnızca mahkemenin belirlediği konu çerçevesinde çalışır.

Özel denetim, bir tespit ve aydınlatma aracıdır; tek başına sorumluluk veya iptal sonucu doğurmaz. Elde edilen bulgular sonraki sorumluluk davalarında delil olarak kullanılabilir.

Denetimin Yürütülmesi ve Rapor

Özel denetim TTK m.441/1 uyarınca amaca yararlı bir süre içinde ve şirket işleri gereksiz yere aksatılmaksızın yapılır. Yönetim kurulu defterlerin, yazışmaların, kasa, kıymetli evrak ve malların incelenmesine izin vermek zorundadır.

Kurucular, organlar, çalışanlar ve tasfiye memurları önemli olgular hakkında denetçiye bilgi vermekle yükümlüdür; uyuşmazlıkta kesin kararı mahkeme verir (TTK m.441/3). Denetçi sır saklamakla yükümlüdür.

Denetçi sonuç hakkında şirket sırlarını koruyarak mahkemeye ayrıntılı rapor verir. Mahkeme raporu şirkete tebliğ eder ve şirket sırlarının zarar göreceği iddiasıyla istem sahiplerine sunulmama talebi hakkında karar verir (TTK m.442).

Rapordan Sonra ve Giderler

Yönetim kurulu raporu ve buna ilişkin değerlendirmeleri ilk genel kurula sunar. Her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıl içinde raporun ve yönetim kurulu görüşünün bir suretini isteyebilir (TTK m.443).

Mahkeme atamayı kabul etmişse şirketçe ödenmesi gereken avansı ve giderleri belirler. Özel hâl ve şartlar haklı gösteriyorsa giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir (TTK m.444/1).

Sık yapılan hata, bilgi alma hakkını hiç kullanmadan doğrudan özel denetim istemektir. Önce genel kurulda soru sorulmalı, cevaplar tutanağa geçirilmeli ve ancak sonra özel denetim istenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Özel denetimi kimler isteyebilir?

Bilgi alma veya inceleme hakkını daha önce kullanmış her pay sahibi genel kuruldan özel denetim isteyebilir (TTK m.438/1).

Özel denetim gündemde yoksa istenebilir mi?

Evet, istem gündemde yer almasa bile genel kurulda dile getirilebilir (TTK m.438/1).

Genel kurul kabul ederse mahkemeye kaç gün içinde başvurulur?

Genel kurul istemi onayladıktan sonra 30 gün içinde asliye ticaret mahkemesine başvurulur (TTK m.438/2).

Genel kurul reddederse ne kadar sürede dava açılır?

Ret hâlinde azınlık pay sahipleri 3 ay içinde mahkemeden özel denetçi atanmasını isteyebilir (TTK m.439/1).

Red hâlinde hangi sermaye oranı gerekir?

Sermayenin en az onda biri, halka açık şirketlerde yirmide biri ya da kanundaki itibari değer eşiği gerekir (TTK m.439/1).

Özel denetçi atama kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır, mahkemenin atamaya ilişkin kararı kesindir (TTK m.440/2).

Özel denetim giderlerini kim öder?

Kural olarak şirket öder; mahkeme haklı sebeplerle giderleri kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletebilir (TTK m.444).

Bilgi alma talebim reddedildi, ne yapmalıyım?

Reddi izleyen 10 gün içinde asliye ticaret mahkemesine başvurabilirsiniz (TTK m.437/5).

Özel denetim raporunu nasıl görebilirim?

Genel kurul toplantısını izleyen bir yıl içinde şirketten raporun suretini isteyebilirsiniz (TTK m.443/2).