Ankara'da Arabuluculuk

Arabuluculuk Nedir, Ne Zaman Zorunludur?

Arabuluculuk, tarafların bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı kendi iradeleriyle çözdüğü yöntemdir. Bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır: bu adım atlanarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Dava şartı arabuluculuğun usulü 6325 sayılı Kanun m.18/A'da (Ek: 6/12/2018-7155/23) düzenlenir; hangi uyuşmazlıkların kapsamda olduğu ise 6325 s.K. m.18/B, 7036 s.K. m.3, TTK m.5/A ve TKHK m.73/A gibi özel hükümlerle belirlenir. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda da (tüketici hakem heyetinin görev alanındakiler gibi kanunda sayılan istisnalar hariç) arabulucuya başvuru dava şartıdır.

Arabulucu hakem veya hâkim değildir; karar vermez, taraflara çözüm dayatamaz. Görevi, tarafların menfaatlerini görünür kılmak ve müzakereyi yönetmektir. Anlaşma sağlanamazsa taraflar dava yoluna gider ve arabuluculukta söylenenler davada delil olarak kullanılamaz.

Dava Şartı Arabuluculuk Kapsamındaki Uyuşmazlıklar

Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur:

• İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri
• Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri
• Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç)
• Taşınır ve taşınmazın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar
• Kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar
• Komşuluk hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar

Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.

Süreç ve Süreler

Başvuru, kural olarak uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır; iş uyuşmazlıklarında ise karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer bürosuna başvurulur. Büro dosyayı sicilden bir arabulucuya görevlendirir. Arabulucu tarafları davet eder, oturumları yürütür ve süreci son tutanakla kapatır.

Süreç sonunda düzenlenen son tutanak, davanın açılabilmesi için dava dilekçesine eklenmesi gereken belgedir. Anlaşma sağlanırsa, üzerinde anlaşılan hususlarda dava açılamaz (6325 s.K. m.18/5). Taraflar ve avukatları ile arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, kural olarak icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 s.K. m.18/4); ancak kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur (6325 s.K. m.18/B-3).

Süreler uyuşmazlık türüne göre değişir ve zorunlu hâllerde uzatılabilir. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 s.K. m.18/A-15).

Arabuluculuk Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Ücret, Adalet Bakanlığınca her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Dava şartı arabuluculukta iki temel ihtimal vardır: taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saatten fazla süren görüşmeler sonunda anlaşılamazsa taraflar yalnız iki saati aşan kısmı, aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak öder (6325 s.K. m.18/A-13). Anlaşma sağlanırsa ücret Tarifenin İkinci Kısmına göre hesaplanır, iki saatlik ücretten az olamaz ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır (m.18/A-12).

Güncel tarife oranları yıl içinde değişebildiğinden, somut dosyada ücret hesabı başvuru anındaki tarifeye göre yapılır.

Arabuluculuk mu, Dava mı?

Dava şartı kapsamı dışındaki uyuşmazlıklarda da arabuluculuk tercih edilebilir. Ticari ilişkinin sürdürülmesi istendiğinde, uyuşmazlık gizli kalması gereken bilgiler içerdiğinde ya da hızlı sonuç gerektiğinde arabuluculuk davadan üstündür.

Buna karşılık karşı taraf müzakereye kapalıysa, alacak inkâr ediliyorsa veya ihtiyati tedbir gibi acil koruma gerekiyorsa dava yolu daha uygundur. Bu değerlendirme dosya bazında yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabulucuya başvurmadan dava açarsam ne olur?

Dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu durumda hem harç hem zaman kaybı doğar; ayrıca yeniden süreç işletmeniz gerekir.

Arabuluculuk görüşmesinde söylediklerim davada aleyhime kullanılır mı?

Hayır. Arabuluculuk daveti, taraflarca ileri sürülen görüş ve teklifler, süreçte yapılan kabuller ve yalnızca arabuluculuk için hazırlanan belgeler, anlaşma sağlanamaması hâlinde açılacak davada delil olarak ileri sürülemez (6325 s.K. m.5). Ancak davada zaten delil olarak kullanılabilecek belgeler, yalnızca arabuluculukta sunuldukları için kullanılamaz hâle gelmez. Bu gizlilik kuralı sürecin işleyebilmesi için öngörülmüştür.

Anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi icra edilebilir mi?

Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, kanunda şerhin zorunlu kılındığı hâller dışında icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 s.K. m.18/4). Kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında şerh zorunludur (m.18/B-3). Diğer hâllerde şerh, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuşsa arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasında başvurulmuşsa davanın görüldüğü mahkemeden istenir (m.18/2).

Aynı avukat hem vekilim hem arabulucu olabilir mi?

Hayır. Arabulucu tarafsız olmak zorundadır; bir uyuşmazlıkta taraflardan birinin vekilliğini yapan kişi o uyuşmazlıkta arabulucu olarak görev alamaz. İki sıfat aynı dosyada birleşemez.