Aile Konutu Şerhi

Aile Konutu ve Korunması

Aile konutu, eşlerin birlikte yaşadıkları ve yaşamlarının merkezi hâline getirdikleri konuttur. Türk Medeni Kanunu, eşlerden birinin tek başına bu konut üzerinde tasarrufta bulunmasını sınırlandırarak aileyi korur (TMK m.194).

Konutun maliki olan eş, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlandıramaz.

Aile Konutu Şerhi

Malik olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir. Bu şerh, konutun malik eş tarafından diğer eşin rızası olmadan devredilmesini veya ipotek gibi yüklerle sınırlandırılmasını önler.

Şerh, üçüncü kişilere karşı da koruma sağladığından, aile konutunun güvence altına alınmasında önemli bir araçtır.

Kira Hâlinde Koruma

Aile konutu kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelebilir. Böylece konutun korunması kira ilişkilerinde de güvence altına alınır.

Şerh Başvurusu ve Aranan Belgeler

Aile konutu şerhi, taşınmazın kayıtlı bulunduğu tapu müdürlüğüne yapılacak yazılı istemle konulur. Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eşe doğrudan istemde bulunma yetkisi tanır; bu nedenle malik eşin ayrıca onayı ya da önceden alınmış bir mahkeme kararı aranmaz. Tüzük m.49/1-c uyarınca istemin ekinde, merkezî nüfus idaresi sisteminden veya nüfus müdürlüğünden alınan yerleşim yeri belgesi ile medeni hâli gösterir nüfus kayıt örneğinin sunulması gerekir. Bu belgeler, evliliğin sürdüğünü ve taşınmazın fiilen aile konutu olarak kullanıldığını ortaya koymaya yarar.

Tapu müdürlüğü, istemi ve eklerini inceleyerek şerhi kütüğün beyanlar sütununa işler. Belgelerin eksik olması veya taşınmazın aile konutu niteliğinin tartışmalı bulunması hâlinde istem karşılanmayabilir; böyle bir durumda şerh, aile mahkemesinden alınacak kararla da tapuya işlenebilir. Şerhin bulunmaması, Türk Medeni Kanunu m.194'ün sağladığı korumayı tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak şerh yoksa, taşınmazı devralan üçüncü kişinin iyi niyetli sayılıp sayılmayacağı uyuşmazlık konusu olabilir ve ispat yükü ağırlaşır. Bu nedenle uygulamada şerhin gecikmeden işlenmesi, sonradan doğabilecek hak kayıplarının önlenmesine yardımcı olur.

Görevli Mahkeme ve Şerhin Terkini

Aile konutuna ilişkin uyuşmazlıklar aile hukukundan doğduğundan, 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu dava ve işlere asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6'daki genel kural geçerlidir ve davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Tapu müdürlüğünce karşılanmayan şerh istemleri dava yoluyla ileri sürülebilir. Malik eşin diğer eşin rızası olmadan gerçekleştirdiği devir veya ipotek gibi işlemler de Türk Medeni Kanunu m.194 çerçevesinde aynı mahkeme önünde tartışılır.

Şerh, aile konutu niteliğinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz; kaydın silinmesi için ayrıca terkin işlemi yapılması gerekir. Terkinin olağan dayanakları, şerhi koydurmuş olan eşin yazılı istemi veya bu yönde verilmiş bir mahkeme kararıdır. Evliliğin boşanma ya da ölümle sona ermesi, konutun aile konutu olarak kullanılmaktan çıkması gibi hâllerde malik eş terkin talep edebilir. Terkin edilmemiş bir şerh taşınmazın devrini fiilen güçleştirdiğinden, satış veya ipotek öncesinde tapu kaydının incelenmesi ve gerekiyorsa terkin sürecinin tamamlanması, tarafların sonradan uyuşmazlık yaşamasını önleyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile konutu şerhi ne işe yarar?

Malik eşin, diğer eşin rızası olmadan aile konutunu devretmesini veya ipotek gibi yüklerle sınırlandırmasını önler.

Şerhi kim koydurabilir?

Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir.

Kiralık konutta da koruma var mı?

Evet. Sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak kira sözleşmesinin tarafı hâline gelebilir.