Yapı Kayıt Belgesi, 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen Geçici 16. madde ile getirilmiştir. Madde, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde belge verilebileceğini öngörür. Kayıt bedeli, arsanın emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedeli toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındadır.
Geçici 16. madde, afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacını taşır. Başvuru, Bakanlık ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara yapılır.
Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ile diğer hususlar, Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir. Sistem beyan esasına dayandığından, gerçeğe aykırı beyan belgenin sonradan iptaline yol açar.
Maddede yer alan başvuru ve ödeme sürelerinin uzatılması yetkisi düzenlenmiştir. Süresi içinde başvurulmayan yapılar bakımından belge düzenlenmesi mümkün değildir; bu durumda yapı hakkında 3194 sayılı Kanun’un 32 ve 42. maddeleri uygulanmaya devam eder.
Kayıt bedeli, yapının bulunduğu arsanın 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’na göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Bakanlıkça belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden hesaplanır.
Bu toplam üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında kayıt bedeli alınır ve genel bütçenin ilgili cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda kat mülkiyeti tesisi için başvurulması hâlinde, maddede belirtilen bedelin iki katı ödenir. Hesaplamada esas alınan emlak vergi değerine veya yaklaşık maliyet bedeline itiraz edilebilir.
Geçici 16. madde, Yapı Kayıt Belgesinin yapının kullanım amacına yönelik olduğunu belirtir. Belge alan yapılara, talep hâlinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Belge verilen yapılarla ilgili olarak alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. Bu hüküm, belgenin en önemli sonucudur ve devam eden yıkım süreçlerini etkiler. Tahsil edilmiş cezaların iadesi ise madde kapsamında düzenlenmemiştir.
Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi hâlinde, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir.
Madde, Yapı Kayıt Belgesinin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olduğunu belirtir. Belge düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar madde hükümlerinden yararlandırılmaz. Bu sınırlama, belgenin mülkiyet uyuşmazlıklarını çözmediğini gösterir.
Madde hükümleri, 2960 sayılı Kanun’da tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi ile İstanbul tarihi yarımada içinde maddede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanında uygulanmaz.
Yapı Kayıt Belgesinin idarece iptali bir idari işlemdir. 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca iptal davası, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır.
İptal gerekçesi çoğunlukla beyanın gerçeğe aykırı olduğu, yapının 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı veya kapsam dışı alanda bulunduğu yönündedir. Dava dilekçesinde yapının tarihini gösteren uydu görüntüsü, abonelik kayıtları, vergi kayıtları ve teknik raporlar delil olarak sunulabilir.
Belgenin iptali hâlinde daha önce iptal edilmiş yıkım kararları ve para cezaları yeniden gündeme gelebileceğinden, davayla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. 27. madde, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesini arar.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir ve belge sahipleri ile kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır.
Belge alınan yapıların belediyeye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde ise bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır. Rayiç bedel tespitine karşı dava yolu açıktır.
3194 sayılı Kanun’un Geçici 16. maddesi, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıları kapsar. Bu tarihten sonra yapılan yapılar madde kapsamı dışındadır.
Arsanın 1319 sayılı Kanun’a göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Bakanlıkça belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında hesaplanır.
Geçici 16. madde, belge verilen yapılarla ilgili alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceğini düzenler. Tahsil edilmiş cezaların iadesi madde kapsamında yer almaz.
Belge ile birlikte maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi hâlinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu hâlde bedelin iki katı ödenir.
İptal işlemine karşı 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Yıkım riski nedeniyle yürütmenin durdurulması da talep edilmelidir.
İptal davası, tam yargı davası ve idari para cezalarına itiraz süreçlerinde bize ulaşın.