Sulh Hukuk Mahkemesi Hangi Davalara Bakar?

Sulh Hukuk Mahkemesinin Görev Kapsamı

Sulh hukuk mahkemeleri, hukuk sistemimizde belirli uyuşmazlık türlerini çözmek üzere görevlendirilmiş mahkemelerdir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4 uyarınca bu mahkemelerin görev alanı, davanın maddi konusunun ekonomik değeri ne olursa olsun değişmemektedir. Bu durum, dava konusunun tutarı ne kadar yüksek olursa olsun, kanunda belirtilen uyuşmazlık türlerinde sulh hukuk mahkemelerinin görevli olduğunu göstermektedir.

Mahkemenin görev alanı temel olarak kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar üzerine kuruludur. Kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davalar bu mahkemenin görev alanındadır; kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ise ayrık tutulmuştur. Ayrıca taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalar da bu mahkemelerin görevleri arasında yer almaktadır.

Kanun metni, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile diğer kanunların sulh hukuk mahkemesini veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davaları da bu kapsamda sayar. Bu nedenle sulh hukuk mahkemesinin görev alanı yalnızca bu maddede adı geçen üç dava grubundan ibaret değildir; başka kanun hükümleriyle bu mahkemeye verilen davalar da görev alanına girer. Bir davanın bu kapsama girip girmediği, ilgili kanun hükmüne bakılarak belirlenir.

Görevli Mahkemeyi Belirleyen Temel Unsurlar

Bir davanın sulh hukuk mahkemesinde görülmesi için davanın konusunun kanunda sayılan türlerden biri olması gerekir. Örneğin, bir taşınmazın zilyetliğinin korunmasına yönelik bir talep söz konusuysa, davanın değeri ne olursa olsun görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Burada temel unsur, uyuşmazlığın niteliği ve kanunda belirtilen özel görev alanına girip girmediğidir.

Kira hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda uyuşmazlığın türü belirleyici bir unsurdur. Kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davalar sulh hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Ancak kanun bir ayrık durum öngörmüştür: kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler bu bendin dışında tutulmuştur.

Ortaklığın giderilmesi davalarında ise malın taşınır veya taşınmaz olması görev şartını değiştirmez. Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Bu uyuşmazlıklarda tarafların mülkiyet haklarının nasıl paylaştırılacağı veya ortaklığın nasıl sonlandırılacağı, mahkemenin inceleyeceği temel hukuki unsurlar arasında yer alır.

Dava Süreci ve Usul Kuralları

Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işlerde, kanunlarda açıkça belirtilenler dışında basit yargılama usulü uygulanır. Dava açılırken uyuşmazlığın mahkemenin görev alanına girdiğinin doğru tespit edilmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi için kritiktir. Görevli mahkemenin yanlış belirlenmesi, görevsizlik kararı verilmesine ve yargılama sürecinin uzamasına neden olabilecek bir usul hatasıdır.

Kira uyuşmazlıklarında süreç, kira ilişkisinin varlığı ve sözleşme şartlarının ihlali üzerine kuruludur. Alacak davalarında veya tahliye taleplerinde, tarafların iddialarını kanunla belirlenen usul çerçevesinde ispat etmeleri gerekir. Mahkeme, uyuşmazlığın türüne göre kira sözleşmesi, ödeme belgeleri veya taşınmazın durumu gibi delilleri inceleyerek kararını oluşturur.

Zilyetliğin korunmasına yönelik davalarda usul, zilyetliğin mevcut durumunun tespiti ve korunması üzerine yoğunlaşır. Bu davalarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik talepler mahkemenin görev alanındadır. Mahkeme, mülkiyet hakkından ziyade, fiili hakimiyetin korunması noktasında hukuki denetim yaparak tarafların haklarını usulüne uygun şekilde koruma altına alır.

Hakların Kullanımı ve Mahkeme Kararları

Sulh hukuk mahkemesi tarafından verilen kararlar, tarafların mülkiyet veya alacak haklarını doğrudan etkileyen sonuçlar doğurur. Örneğin, ortaklığın giderilmesi davasında mahkeme, malın aynen taksimine veya satış yoluyla paylaştırılmasına karar verebilir. Bu kararlar, mülkiyet yapısını değiştiren ve tarafların haklarını somutlaştıran hukuki sonuçlar meydana getirmektedir.

Kira alacakları konusunda mahkeme, borcun ödenmesine veya tahliye şartlarının oluşup oluşmadığına dair hüküm kurar. Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda mahkeme, tarafların sözleşmeden kaynaklanan haklarını korumak amacıyla alacak veya tahliye yönünde nihai kararlar verir. Bu kararlar, tarafların ekonomik ve barınma haklarının hukuki güvence altına alınmasını sağlar.

Zilyetlik davalarında mahkeme, fiili durumun korunması yönünde karar vererek haksız müdahalelerin önüne geçer. Hakların kullanımı noktasında mahkeme, mülkiyet tartışmalarına girmeden sadece zilyetliğin korunması talebini karşılayacak hukuki sonuçlar üretir. Bu sayede, mülkiyet hakkı ile zilyetlik hakkı arasındaki ayrım gözetilerek hak sahiplerinin korunması amaçlanır.

Uygulamada Karşılaşılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

En sık yapılan hatalardan biri, görevli mahkemenin yanlış tayin edilmesidir. Özellikle kira uyuşmazlıklarında, tahliye talebinin icra yoluyla mı yoksa mahkeme yoluyla mı açılacağı karıştırılabilmektedir. Kanun, İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümleri sulh hukuk mahkemesinin kira uyuşmazlıklarındaki görevinden ayrık tutmuştur; bu ayrımın bilinmesi, başvurunun doğru mercie yapılmasını sağlar. Ayrıca ilamsız icra yoluyla tahliye hariç kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ile paylaştırma ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Dava konusunun değeri ile görev konusu arasındaki ayrım sıklıkla karıştırılmaktadır. Sulh hukuk mahkemesi, maddede sayılan davaların tümünde dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın görevlidir. Tarafların davanın miktarını düşük göstermeye çalışması veya yüksek tutarlar nedeniyle yanlış mahkemeye başvurması, yargılama sürecinde ciddi zaman ve hak kayıplarına yol açmaktadır.

Zilyetlik davalarında mülkiyet iddiası ile zilyetlik talebinin karıştırılması da önemli bir uygulama hatasıdır. Kanunun ilgili bendi, taşınır ve taşınmaz mallarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davaları sulh hukuk mahkemesine verir; mülkiyet hakkına dayanan bir talep bu bent kapsamında değerlendirilemez. Bu ayrımın yapılmaması, davanın yanlış mahkemede açılmasına ve sürecin gereksiz yere uzamasına neden olan temel unsurlardan biridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kira alacağı davası hangi mahkemede açılır?

Kira ilişkisinden doğan alacak davaları, dava konusunun değeri ne olursa olsun sulh hukuk mahkemesinde açılmalıdır. Bu uyuşmazlıklarda mahkemenin görevli olması kanuni bir zorunluluktur.

Ortaklığın giderilmesi davası için değer sınırı var mı?

Hayır, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalara sulh hukuk mahkemesi, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın bakar. Bu davalar doğrudan sulh hukuk mahkemelerinin görev alanına girer.

Zilyetlik davası sulh hukuk mahkemesinde mi görülür?

Evet, taşınır veya taşınmaz mallarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davalar sulh hukuk mahkemesi tarafından görülür. Bu davalarda mülkiyet iddiasından ziyade zilyetlik durumu esastır.

Sulh hukuk mahkemesi her türlü kira davasına bakar mı?

Kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davalar sulh hukuk mahkemesinde görülür. Kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ise ayrık tutulmuştur.