Suç duyurusu, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır. Şikâyete bağlı suçlarda hak sahibi, fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Cumhuriyet savcısı, suç izlenimi veren bir hâli öğrenir öğrenmez araştırmaya başlar; kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 158. maddesine göre ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik veya kaymakamlığa yahut mahkemeye yapılan ihbar ve şikâyet, ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar bakımından Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da başvurulabilir.
Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği ileri sürülen bir suç nedeniyle ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Bu nedenle başvurunun yetkisiz makama yapılmış olması tek başına hak kaybına yol açmaz; gönderme işlemi resen yerine getirilir.
İhbar veya şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Dilekçede başvuranın kimliği ve adresi, biliniyorsa şikâyet edilen kişinin kimlik bilgileri, olayın tarihi, yeri ve gelişimi, hangi fiilin suç oluşturduğu ve dayanılan deliller yer almalıdır.
Deliller somut biçimde gösterildiğinde soruşturma daha hızlı ilerler. Kamera kayıtları, mesaj ve arama dökümleri, sağlık raporları, banka dekontları ve tanık bilgileri dilekçeye eklenebilir. Başvuranın elinde bulunmayan kayıtlar için hangi kurumdan hangi belgenin istenmesi gerektiği de ayrıca belirtilebilir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesi uyarınca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.
Şikâyete bağlı hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin altı aylık süreyi geçirmesi, diğerlerinin haklarını düşürmez. Resen soruşturulan suçlarda ise şikâyet süresi değil, dava zamanaşımı süresi belirleyicidir.
Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Emrindeki adlî kolluk görevlileri aracılığıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
İhbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya başvurunun soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi hâlinde suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir; yerinde bulmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder. Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararına karşı da aynı usulle itiraz edilebilir.
Gerçeğe aykırı biçimde bir kişiye suç isnat edilmesi başlı başına bir suç oluşturabilir. Bu nedenle duyuru somut olgulara ve elde bulunan belgelere dayandırılmalı, olayın hukuki nitelendirmesi konusunda zorlama yapılmamalıdır; fiilin hangi suçu oluşturduğunun belirlenmesi soruşturma makamının görevidir.
Başvurudan sonra soruşturma numarası öğrenilerek dosyanın seyri izlenebilir. Mağdur ve şikâyetçi, soruşturmanın gizliliğini ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteyebilir, delillerin toplanmasını talep edebilir ve vekili aracılığıyla dosyayı inceletebilir.
Hayır. İhbar veya şikâyet bizzat yapılabilir. Ancak dilekçenin hukuki çerçevesi, delil talepleri ve karara itiraz aşaması bakımından vekil aracılığıyla hareket edilmesi mümkündür.
Kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür. Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
Evet. Failin kim olduğunun bilinmemesi başvuruya engel değildir. Bu hâlde olayın ayrıntısı ve eldeki deliller bildirilir; failin belirlenmesi soruşturma sırasında yapılır.
İsimsiz bildirimler soruşturma başlatılmasına esas alınabilir. Ancak şikâyete bağlı suçlarda hakkın kullanılması için kimlik gerekir; isimsiz bildirimde karar tebliğ edilemez ve itiraz hakkı doğmaz.
Cumhuriyet başsavcılığına yapılan ihbar ve şikâyet için harç ödenmez. Yargılama giderleri, kovuşturma aşamasında verilecek hükümle birlikte karara bağlanır.
Şüpheli, sanık, mağdur veya katılan sıfatıyla yürüyen soruşturma ve davalarda savunma hazırlığı, dilekçe düzenlenmesi, delil talepleri ve kanun yolu başvuruları konusunda büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.