Nafaka Ödemeyen Hakkında Şikâyet

Nafaka Ödenmezse Hangi Yaptırım Uygulanır?

İİK m.344 uyarınca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Bu yaptırım, bir suç cezasından çok borçluyu ödemeye zorlamaya yönelik bir baskı aracıdır.

Tazyik hapsinin en belirgin özelliği, ödemeyle sona ermesidir: hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Bu nedenle tazyik hapsinin amacı cezalandırmaktan çok ödemeyi sağlamaktır.

Yaptırım, tedbir nafakası, iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası gibi mahkeme kararıyla belirlenmiş nafakaların tamamı için gündeme gelebilir. Önemli olan, ortada nafakaya ilişkin bir kararın ve bu kararın yerine getirilmemesinin bulunmasıdır.

Şikâyet İçin Hangi Şartlar Aranır?

Şikâyetin dayanağı nafakaya ilişkin bir karar ve bu karara dayalı bir icra takibidir. Uygulamada nafaka alacaklısı önce ilamlı icra takibi başlatır; icra emrine rağmen ödeme yapılmazsa icra mahkemesine şikâyette bulunur.

Yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir (İİK m.348). Şikâyet dilekçe ile veya sözlü beyanla yapılabilir; mahkeme duruşma için hemen bir gün belirler ve borçluyu çağırır (İİK m.349).

Kanun, alacak miktarı aylık brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde tazyik ve disiplin hapsinin uygulanmayacağını öngörür; ancak nafaka alacaklarına ilişkin takipler bu sınırlamanın dışındadır (İİK m.354). Yani birikmiş nafaka tutarı düşük olsa bile şikâyet yolu açıktır.

Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

İİK’nın ceza hükümlerindeki fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347).

Nafaka her ay yeniden muaccel olduğundan, her ödenmeyen dönem ayrı bir yerine getirmeme olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle eski dönemler için süre kaçırılmış olsa bile son aylardaki ödenmeyen nafakalar için şikâyet hakkı devam edebilir.

Süre hesabında belirsizlik yaşamamak için, ödenmeyen her dönemin tarihini ve icra dosyasındaki ödeme kayıtlarını düzenli tutmak gerekir. Şikâyet süresinin geçmesi, nafaka alacağının kendisini değil, yalnız tazyik hapsi talebini etkiler.

Yargılama Nasıl Yürür, Borçlu Ne Savunabilir?

Duruşmaya iki taraf da gelmek veya vekil göndermekle yükümlüdür. Şikâyetçi belirlenen gün ve saatte gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer (İİK m.349). Bu nedenle nafaka alacaklısının duruşmayı takip etmesi önemlidir.

Borçlu, nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2). Bu bir zorunluluk değil, mahkemenin takdirindedir.

Borçlu gelmezse zabıta aracılığıyla getirilebilir; bu da mümkün olmazsa yargılama gıyabında yapılır (İİK m.349). İcra mahkemesinin verdiği tazyik hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m.354).

Borç Ödenirse veya Şikâyetten Vazgeçilirse Ne Olur?

Takibi şikâyete bağlı bu tür fiillerde şikâyetçi feragat ederse veya borcun itfa edildiği sabit olursa dava ve bütün sonuçlarıyla birlikte ceza düşer (İİK m.354).

Hapis uygulanmaya başladıktan sonra da ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir (İİK m.344/1). Uygulamada birçok dosya, duruşma öncesinde veya ilk duruşmada birikmiş nafakanın ödenmesiyle sonuçlanır.

Tazyik hapsi, nafaka alacağını tahsil etmenin tek yolu değildir. Nafaka ilamına dayanan alacaklı, önce takip işlemlerinin yapılmasına gerek olmaksızın her zaman aynı derecede hacze iştirak edebilir (İİK m.101/3). Ayrıca ilama karşı kanun yoluna başvurulmuş olsa bile nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez (İİK m.36).

Adım Adım Ne Yapmalı

Önce nafaka kararına dayanarak ilamlı icra takibi başlatın. İcra emrinin tebliğ tarihini ve sonraki her ayın ödeme durumunu kayıt altına alın.

Ödeme yapılmayan dönemler için, öğrenmeden itibaren üç ay içinde takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verin. Dilekçede icra dosya numarasını, ödenmeyen dönemleri ve tutarları açıkça belirtin.

Duruşma gününü kaçırmayın; gelinmezse şikâyet hakkı düşer. Tazyik hapsi ile birlikte maaş haczi ve diğer haciz yollarını paralel yürütmek, tahsil ihtimalini artırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka ödemeyen eşe hapis cezası verilir mi?

Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borç ödenirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).

Nafaka şikâyeti için süre ne kadar?

Ödememenin öğrenilmesinden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde şikâyet yapılmalıdır (İİK m.347).

Şikâyet hangi mahkemeye yapılır?

İcra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır (İİK m.348).

Nafaka borcu küçükse tazyik hapsi uygulanır mı?

Evet. Asgari ücret altındaki takiplerde tazyik hapsi uygulanmaması kuralı nafaka alacakları için geçerli değildir (İİK m.354).

Borçlu nafakanın azaltılması davası açtıysa ne olur?

Mahkeme, ileri sürülen sebepleri dikkate alarak tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir (İİK m.344/2).

Duruşmaya gitmezsem ne olur?

Şikâyetçi belirlenen gün gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer (İİK m.349).

Borçlu tüm borcu öderse dosya kapanır mı?

Borcun itfa edildiği sabit olursa dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer (İİK m.354).

Tazyik hapsi kararı ne zamana kadar uygulanabilir?

Karar kesinleştikten sonra iki yıl geçerse yerine getirilmez (İİK m.354).

Nafaka kararı istinafa götürülünce icra durur mu?

Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez; takip devam eder (İİK m.36).