Miras Davalarında Zamanaşımı

Miras Davalarında Süreler Neden Farklıdır?

Türk Medeni Kanunu miras uyuşmazlıklarında her dava türü için ayrı süre öngörür: tenkis (TMK m.571), ölüme bağlı tasarrufun iptali (TMK m.559), miras sebebiyle istihkak (TMK m.639) ve mirasın reddi (TMK m.606) farklı başlangıç anları ve farklı uzunluklara tabidir.

Sürelerin çoğu iki katmanlıdır: kısa süre (genellikle 1 yıl) öğrenme tarihinden, uzun süre (10 veya 20 yıl) ise ölüm, vasiyetnamenin açılması veya mirasın geçmesi gibi objektif bir tarihten işler. Kısa süre dolmasa bile uzun süre geçmişse dava hakkı sona erer.

Kanun bu sürelerin bir kısmını “hak düşürücü süre”, bir kısmını “zamanaşımı” olarak adlandırır. Hak düşürücü süreler mahkemece kendiliğinden gözetilirken, zamanaşımının kural olarak davalı tarafından ileri sürülmesi gerekir. Bu fark, dava stratejisini doğrudan etkiler.

Tenkis Davası Kaç Yılda Düşer?

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle düşer (TMK m.571/1).

Bir tasarrufun iptali, önceki bir tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar (TMK m.571/2). Bu durum, birden fazla vasiyetnamenin bulunduğu dosyalarda önem taşır.

Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571/3). Yani saklı paylı mirasçı, kendisine karşı açılan bir davada süre geçmiş olsa bile tenkis savunmasında bulunabilir.

Vasiyetnamenin İptali Davasında Süre

Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl içinde açılmalıdır (TMK m.559/1). Üç unsurun birlikte öğrenilmesi gerekir.

Uzun süre, davalının iyiniyetine göre değişir: vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl geçmekle dava hakkı düşer.

İptal sebepleri TMK m.557’de sayılmıştır: tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka veya ahlâka aykırılık ve şekle aykırılık. Hükümsüzlük de def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559/2).

Miras Sebebiyle İstihkak Davası

Miras sebebiyle istihkak davası, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl ve her hâlde ölümün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.639/1).

İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi 20 yıldır (TMK m.639/2). Mirasçı olmadığını bildiği hâlde tereke malını elinde tutan kişi, kısa sürelerin korumasından yararlanamaz.

Bu dava, mirasçı olduğunu iddia eden kişinin, terekeyi mirasçılık iddiasıyla elinde bulunduran kişiye karşı açtığı bir davadır. Mirasçılık belgesinin geçersizliği ise her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3); bu nedenle mirasçılık belgesinin iptali talebi süreye bağlı değildir.

Süreye Bağlı Olmayan Talepler ve Mirasın Reddi

Mirasın paylaşılması (ortaklığın giderilmesi) talebi süreye bağlı değildir: mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642/1).

Mirasın reddi ise kısa bir süreye bağlıdır: miras 3 ay içinde reddolunabilir; süre yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler (TMK m.606). Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610/1).

Muris muvazaasına dayanan tapu iptali ve tescil davaları bakımından Yargıtay uygulamasında, muvazaalı işlemin geçersizliği nedeniyle belirli bir hak düşürücü süre aranmadığı kabul edilmektedir. Bununla birlikte davanın dürüstlük kuralına aykırı biçimde geciktirilmesi ayrıca tartışılabilir.

Süreyi Kaçırmamak İçin Yapılması Gerekenler

Tarihleri belgeleyin: Ölüm tarihi, vasiyetnamenin açılma tarihi ve size tebliğ edildiği tarih, tapu kayıtlarını öğrendiğiniz tarih ayrı ayrı not edilmelidir. Kısa sürelerin başlangıcı çoğu zaman “öğrenme” anına bağlıdır ve bu anın ispatı önemlidir.

Davaları birlikte değerlendirin: Aynı olayda hem iptal hem tenkis talebi bulunabilir. Uygulamada iptal davası asıl, tenkis davası terditli (kademeli) talep olarak birlikte açılarak sürelerin ayrı ayrı dolması riski azaltılır.

Borçlu tereke şüphesinde acele edin: Mirasbırakanın borçlu olduğu biliniyorsa 3 aylık ret süresi içinde sulh mahkemesine başvurulmalıdır. Tereke işlemlerine karışmak, örneğin tereke mallarını satmak veya kendine mal etmek, ret hakkını ortadan kaldırabilir (TMK m.610/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Tenkis davası ne zamana kadar açılır?

Saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde (TMK m.571).

Vasiyetnameye kaç yıl içinde itiraz edilir?

İptal davası, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrenmeden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır; uzun süre iyiniyetliye karşı 10, kötüniyetliye karşı 20 yıldır (TMK m.559).

Miras reddi için süre ne kadar?

Miras 3 ay içinde reddedilebilir; süre kural olarak ölümün öğrenilmesiyle başlar (TMK m.606).

3 ay geçtikten sonra miras reddedilebilir mi?

Kural olarak hayır; süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610). Mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belliyse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2).

Ortaklığın giderilmesi davası zamanaşımına uğrar mı?

Hayır. Her mirasçı her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642).

Mirasçılık belgesinin iptali için süre var mı?

Hayır. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598).

Kötüniyetli kişiye karşı miras davası süresi uzar mı?

Evet. Miras sebebiyle istihkak ve iptal davalarında iyiniyetli olmayan davalıya karşı uzun süre 20 yıldır (TMK m.559 ve m.639).

Süresi geçen tenkis hakkı savunmada kullanılabilir mi?

Evet. Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571/3).

Muris muvazaası davası için süre var mı?

Yargıtay uygulamasında muris muvazaasına dayalı tapu iptali davaları belirli bir hak düşürücü süreye bağlı tutulmamaktadır; somut olayda dürüstlük kuralı ayrıca değerlendirilir.