Memur Ek İş Yapabilir mi?

Memurlara Hangi Kazanç Getirici Faaliyetler Yasaktır?

DMK m.28'e göre memurlar Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil olamaz (657 sayılı DMK m.28). Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen aldıkları görevler bu yasağın dışındadır.

Tacir, bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişidir (6102 sayılı TTK m.12). Bu nedenle memur adına kayıtlı bir internet mağazası, kafe veya dükkân işletmek doğrudan yasak kapsamına girer. Ara sıra yapılan ve işletme niteliği taşımayan bir satış ile organize ve sürekli ticari faaliyet arasındaki ayrım, faaliyetin yoğunluğuna ve sürekliliğine göre yapılır.

Maddenin 2014'te yeniden düzenlenen son cümlesi yasağı genişletir: memurlar mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir işyerinde ya da vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz (DMK m.28). Hafta sonu özel bir işletmede yarı zamanlı çalışmak da bu kapsamdadır.

Memur Şirket Ortağı Olabilir mi?

Madde, ortaklık yasağını şirket türüne göre belirler: memur kollektif şirkette ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamaz (DMK m.28). Limited ve anonim şirketlerde yalnızca pay sahibi olmak ise maddede yasaklananlar arasında sayılmamıştır.

Ancak limited veya anonim şirkette müdürlük, yönetim kurulu üyeliği ya da şirkette fiilen çalışma gibi bir görev üstlenmek, “ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alma” yasağına girer. Bu nedenle pay devralınırken veya şirket kurulurken şirket sözleşmesinde memura yönetim ve temsil görevi verilmemesine dikkat edilmelidir.

Yasak memurun ailesini doğrudan bağlamaz; eş ya da çocuk işyeri açabilir. Ancak eşi, reşit olmayan veya mahcur çocuğu yasaklanan faaliyetlerde bulunan memur, bu durumu 15 gün içinde bağlı olduğu kuruma bildirmekle yükümlüdür (DMK m.28). Bildirimin yapılmaması kınama cezasını gerektirir (DMK m.125/B-b).

Hangi Görevler Yasağın Dışındadır?

Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri yasak dışındadır. Özel kanunlarda belirtilen görevler de istisna kapsamındadır (DMK m.28).

İstisna, sayılan kurulların üyeliğiyle sınırlıdır: konut yapı kooperatifinin yönetim kurulunda görev almak serbestken, kooperatifin işlerini yürüten özel bir inşaat şirketinde çalışmak, özel hukuk tüzel kişisine ait işyerinde çalışma yasağına girer. Kişinin tabi olduğu özel kanun da genel kurala ek düzenlemeler içerebileceğinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Kamu kurumlarında ikinci görev ise ayrı bir kurala bağlıdır: DMK kapsamındaki kurumlar, sermayesinin tamamı Devlete ait iktisadi kurumlar ve benzeri kuruluşlarda memura ikinci görev verilemez ve bu kurumlardan her ne ad altında olursa olsun ödeme yapılamaz. Kanunların öngördüğü ikinci görevler ile hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir edilen ücretler ve kanunla kurulan kurul, komisyon ve jüri çalışmalarına ilişkin hükümler saklıdır (DMK m.87).

Yasağa Aykırılığın Disiplin Sonucu Nedir?

Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir; bu ceza fiilin ağırlığına göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesini 1 ila 3 yıl durdurur (DMK m.125/D-h).

Ceza, özlük dosyasından silinme süresi içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memurda bu ceza yerine brüt aylığın dörtte biri ile yarısı arasında kesinti yapılır, tekrarında görevine son verilir (DMK m.125). Aday memurlar için ise tek bir kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ilişik kesme sebebidir (DMK m.56).

Disiplin cezası verilmeden önce memura savunma hakkı tanınmalıdır (Anayasa m.129); süreçte dikkat edilecek noktalar için disiplin soruşturmasında savunma hakkı yazımıza bakılabilir. Disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiil ayrıca suç oluşturuyorsa ceza kovuşturmasına engel değildir (DMK m.125).

Faaliyete Başlamadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?

Gelir getirecek her faaliyetten önce üç soru sorulmalıdır: faaliyet ticari işletme niteliği taşıyor mu, bir gerçek kişiye veya özel hukuk tüzel kişisine ait işyerinde çalışmayı içeriyor mu ve kanunda sayılan bir istisnaya giriyor mu? İlk iki sorudan birine verilen olumlu cevap, istisna yoksa yasağı gündeme getirir (DMK m.28).

Tereddüt hâlinde kurumun insan kaynakları birimine yazılı olarak danışmak ve cevabı saklamak, sonradan yürütülecek bir soruşturmada iyi niyetin gösterilmesi bakımından yararlıdır. Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz (Anayasa m.129); dava yolu için memur disiplin cezasına itiraz yazımıza bakılabilir.

Ticari faaliyete geçmek isteyen memurun önce memuriyet ilişkisini istifa gibi kanuni yollarla sona erdirmesi gerekir. Usulüne uygun istifa edenlerin altı ay, çekilmiş sayılanların ise bir yıl geçmeden yeniden Devlet memurluğuna alınamayacağı da hesaba katılmalıdır (DMK m.97).

Sıkça Sorulan Sorular

Memur hafta sonu özel bir işyerinde çalışabilir mi?

Hayır. Memurlar gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine ait herhangi bir işyerinde çalışamaz (657 sayılı DMK m.28).

Memur limited şirkete ortak olabilir mi?

Maddede açıkça yasaklanan, kollektif şirkette ortaklık ve komandit şirkette komandite ortaklıktır; limited şirkette pay sahipliği sayılmamıştır. Ancak şirkette müdürlük gibi bir görev almak yasaktır (DMK m.28).

Memurun eşi dükkân açabilir mi?

Evet. Ancak memur, eşinin yasaklanan faaliyette bulunduğunu 15 gün içinde kurumuna bildirmek zorundadır; bildirmemek kınama cezası gerektirir (DMK m.28, m.125/B-b).

Memur büro açıp danışmanlık yapabilir mi?

Hayır. Memurlar mesleki faaliyet veya serbest meslek icrası için ofis, büro, muayenehane ve benzeri yer açamaz (DMK m.28).

Memur yapı kooperatifinin yönetiminde görev alabilir mi?

Evet. Üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri yasak dışındadır (DMK m.28).

Ticaret yapan memura hangi ceza verilir?

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilir; ceza 1 ila 3 yıl arasında uygulanır (DMK m.125/D-h).

İstifa eden memur ne zaman yeniden memur olabilir?

Usulüne uygun istifa eden altı ay, çekilmiş sayılan ise bir yıl geçmeden yeniden Devlet memurluğuna alınamaz (DMK m.97).