Ev Hapsi: Konutta ve Hafta Sonu İnfaz

Ev Hapsi Hukuken Ne Anlama Gelir?

Günlük dilde “ev hapsi” denen uygulamanın kanundaki adı konutta infazdır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un (CGTİK) 110. maddesi bunu “özel infaz usulleri” arasında sayar. Hükümlü cezasını ceza infaz kurumunda değil kendi evinde çeker; uygulamanın usul ve esasları yönetmelikle belirlenir (CGTİK m.110/10). Bu bir af ya da indirim değildir: evde geçen her gün cezanın yerine getirilmiş bir günüdür.

Konutta infazı, soruşturma veya kovuşturma sırasında verilen “konutu terk etmeme” adli kontrol tedbiriyle karıştırmamak gerekir. Adli kontrol, hüküm kesinleşmeden önce uygulanan bir koruma tedbiridir (CMK m.109/3-j). Konutta infaz ise kesinleşmiş bir hapis cezasının çektirilme biçimidir; mahkûmiyet hükmü kesinleşmedikçe zaten infaz yapılamaz (CGTİK m.4).

Madde 110 üç ayrı usul içerir: hafta sonu infazı, gece infazı ve konutta infaz. Hepsi infaz hâkiminin kararına bağlıdır ve karar, infaza başlandıktan sonra da verilebilir (CGTİK m.110/6). Bu nedenle cezaevine girmiş bir hükümlü de şartları taşıyorsa başvurabilir.

Konutta İnfazdan Kimler Yararlanabilir?

Kanun yaşa göre kademeli sınırlar koyar (CGTİK m.110/2): kadın, çocuk veya 65 yaşını bitirmiş kişilerde toplam üç yıl, 70 yaşını bitirmiş kişilerde toplam dört yıl, 75 yaşını bitirmiş kişilerde toplam beş yıl, 80 yaşını bitirmiş kişilerde toplam altı yıl veya daha az süreli hapis cezası konutta çektirilebilir. Değişiklikten önce bu sınırlar sırasıyla bir, iki ve dört yıldı; 80 yaş kademesi 7550 sayılı Kanun'la eklendi.

Kanun “toplam” ifadesini kullandığından, birden fazla mahkûmiyetin birlikte infazı söz konusuysa cezaların toplamı dikkate alınır. Sınırın altında kalınması tek başına yeterli değildir; karar infaz hâkiminin takdirindedir ve hükümlünün durumu bir bütün olarak değerlendirilir.

Doğum yapan kadınlar için ayrı bir hüküm vardır: doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alan kadın hükümlünün cezası konutta çektirilebilir; bunun için doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olmalıdır (CGTİK m.110/4). Çocuk ölür veya anneden başkasına verilirse karar kaldırılır. Gebelik ve doğum nedeniyle infazın geri bırakılması ise ayrı bir imkândır; ayrıntısı infazın ertelenmesi ve hastalık yazısındadır.

Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlünün cezası da, ağırlaştırılmış müebbet hariç, süre sınırı aranmadan konutta çektirilebilir (CGTİK m.110/3). Durum her yıl yeniden incelettirilir; toplam cezası on yıldan fazla olanlar elektronik cihazla izlenir.

Hafta Sonu ve Gece İnfazı Nasıl Uygulanır?

Yaş şartı aranmayan bu usulde kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezası, hükümlünün talebiyle iki biçimde çektirilebilir (CGTİK m.110/1). Hafta sonu infazında hükümlü cuma saat 19.00'da kuruma girer, pazar aynı saatte çıkar. Gece infazında hafta sonları hariç her gün 19.00'da girer, ertesi gün 07.00'de çıkar.

7550 sayılı Kanun'la eklenen cümleye göre hafta sonu infazı, hükümlünün iş yaşamı ve ailevi durumu ile kurumun düzeni gözetilerek, süresi aynı kalmak şartıyla hafta içi günlerde de uygulanabilir. Bu esneklik özellikle hafta sonu çalışanlar için önemlidir.

Bu usullerde hükümlü işini ve aile düzenini büyük ölçüde korur. Ancak usulün gereklerine geçerli mazeret olmadan uyulmazsa uygulamaya son verilir ve infaza genel hükümlere göre ceza infaz kurumunda devam edilir; o güne kadar özel usulle geçen süre mahsup edilir (CGTİK m.110/7).

Hangi Hükümlüler Ev Hapsinden Yararlanamaz?

Kanun bazı hükümlüleri kapsam dışında bırakır (CGTİK m.110/9): terör suçları ile örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçlarından ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar; adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilenler; koşullu salıverilmesi geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler ve 105/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca açık kuruma gönderilenler.

Bu istisnalar, ağır hastalık ve engellilik (üçüncü fıkra) ile doğum yapan kadın (dördüncü fıkra) hükümleri için uygulanmaz. Örneğin istisna kapsamındaki bir suçtan mahkûm ağır hasta hükümlü, üçüncü fıkradaki şartları taşıyorsa yine değerlendirmeye alınabilir; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar ise bu fıkranın da dışındadır.

Konutta infaz, suçtan doğan zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz (CGTİK m.110/2). Mağdurun tazminat talebi ve buna dayalı takip hakkı devam eder.

Başvuru, Karar ve İtiraz Süreci

Karar yetkisi infaz hâkimindedir. Hafta sonu ve gece infazı açıkça hükümlünün talebine bağlıdır; konutta infaz talebi de uygulamada hükümlü veya müdafii tarafından, nüfus kaydı, ilam ve gerekiyorsa sağlık belgeleriyle birlikte iletilir. Karar infaza başlandıktan sonra da verilebildiğinden, cezası kesinleşmiş kişi cezaevine girmeden önce de, girdikten sonra da başvurabilir.

Bu madde uyarınca verilen kararlara karşı itiraz yolu açıktır (CGTİK m.110/8). İnfaz hâkiminin kararlarına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir; itirazı infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (4675 sayılı Kanun m.6).

Özel infaz usulüyle cezasını çeken hükümlü hakkında da tabi olduğu infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanır (CGTİK m.110/5). Evde geçen süre, koşullu salıverilme tarihine ve denetimli serbestlik hesabına yansır. Yükümlülüklere aykırı davranılırsa infaz hâkimi konutta infaz kararını kaldırır ve kalan ceza kurumda çektirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

65 yaşındaki babam ev hapsinden yararlanabilir mi?

Evet; 65 yaşını bitirmiş hükümlünün toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezası infaz hâkiminin kararıyla konutta çektirilebilir (CGTİK m.110/2-a). Suç türüne ilişkin istisnalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Ev hapsinde geçen süre cezadan sayılır mı?

Evet; konutta infaz cezanın çektirilme biçimidir ve hükümlü hakkında koşullu salıverilme ile denetimli serbestlik hükümleri uygulanır (CGTİK m.110/5).

Hafta sonu infazı için yaş şartı var mı?

Hayır; kasten suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az cezada hükümlünün talebiyle uygulanabilir (CGTİK m.110/1).

Cinsel suçtan mahkûm olan kişi ev hapsi alabilir mi?

Kural olarak hayır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar kapsam dışıdır. Ağır hastalık ve doğum yapan kadına ilişkin fıkralar bu istisnaya tabi değildir (CGTİK m.110/9).

Cezaevine girdikten sonra konutta infaz istenebilir mi?

Evet; özel infaz usulüne göre çektirme kararı infaza başlandıktan sonra da verilebilir (CGTİK m.110/6).

Ev hapsi talebi reddedilirse ne yapılır?

Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; itirazı ağır ceza mahkemesi inceler (CGTİK m.110/8, 4675 sayılı Kanun m.6).

Ev hapsindeyken kurallara uyulmazsa ne olur?

Özel infaz usulünün gereklerine geçerli mazeret olmadan uyulmazsa uygulamaya son verilir ve kalan ceza ceza infaz kurumunda çektirilir (CGTİK m.110/7).