Kamu Görevlisi Hakkında Soruşturma İzni Usulü

Kanunun kapsamı ve istisnaları

4483 sayılı Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında uygulanır.

Kanun’un 2. maddesi bazı hâlleri kapsam dışında tutar. Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma ve kovuşturma usullerine tabi olanlara ilişkin kanun hükümleri ile suçun niteliği yönünden kanunlarda gösterilen usullere ilişkin hükümler saklıdır. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir.

Disiplin hükümleri de saklıdır. Bu nedenle soruşturma izni verilmemesi, aynı fiil hakkında disiplin soruşturması yürütülmesine engel oluşturmaz. İki süreç ayrı hukuki temellere dayanır ve birbirinin sonucuna bağlı değildir.

İzin vermeye yetkili merciler

Kanun’un 3. maddesi yetkiyi görev yerine ve unvana göre dağıtmıştır. İlçede görevli memurlar hakkında kaymakam; ilde ve merkez ilçede görevli memurlar ile kaymakamlar hakkında vali; bölge düzeyinde teşkilatlanan kurumlarda görev yapanlar hakkında görev yaptıkları ilin valisi yetkilidir.

Bakanlıkların merkez ve bağlı veya ilgili kuruluşlarında görev yapanlar hakkında o kuruluşun en üst idari amiri; büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ile belediye meclisi ve il genel meclisi üyeleri hakkında İçişleri Bakanı; köy ve mahalle muhtarları ile diğer memurlar hakkında ilçelerde kaymakam, merkez ilçede vali yetkilidir.

Yetkili merciin saptanmasında memurun suç tarihindeki görevi esas alınır. Ast memur ile üst memurun aynı fiile iştiraki hâlinde izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir. Yetkisiz merci tarafından verilen izin kararı, itiraz üzerine bu yönden denetlenir.

Ön inceleme ve rapor

Cumhuriyet başsavcıları, kapsamdaki bir suça ilişkin ihbar veya şikâyet aldıklarında ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespitten başka işlem yapmaksızın ve ilgilinin ifadesine başvurmaksızın evrakın bir örneğini ilgili makama göndererek soruşturma izni isterler.

Kanun’un 4. maddesi ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olmamasını, kişi veya olay belirtilmesini, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını ve dilekçede ad, soyad, imza ile iş veya ikametgâh adresinin bulunmasını zorunlu kılar. Bu şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz ve durum ilgilisine bildirilir.

İzin vermeye yetkili merci bir ön inceleme başlatır. Ön inceleme merci tarafından bizzat yapılabileceği gibi görevlendirilecek denetim elemanları veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki kamu görevlileri eliyle de yaptırılabilir. Ön inceleme ile görevlendirilenler, ilgilinin ifadesini de almak suretiyle bilgi ve belgeleri toplayıp görüşlerini içeren bir rapor düzenler.

Karar süresi ve iznin kapsamı

Kanun’un 7. maddesi, yetkili merciin soruşturma izni konusundaki kararını suçun öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dâhil en geç otuz gün içinde vermesini öngörür. Bu süre, zorunlu hâllerde onbeş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.

Yetkili merci her hâlde bu süreler içinde soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda karar vermek zorundadır. Kararlarda gerekçe gösterilmesi zorunludur; gerekçesiz karar, itiraz merciince şekil yönünden denetlenir.

Soruşturma izni; şikâyet, ihbar veya iddia konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak ileride soruşturma sırasında ortaya çıkabilecek konuları kapsar. İzin verilen olay ve konudan tamamen ayrı bir suç ortaya çıktığında yeniden izin alınması zorunludur. Suçun hukuki niteliğinin değişmesi yeniden izin alınmasını gerektirmez.

İtiraz yolu ve merciler

Kanun’un 9. maddesine göre yetkili merci kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan kamu görevlisine ve varsa şikâyetçiye bildirir. Soruşturma izni verilmesine ilişkin karara karşı hakkında inceleme yapılan kamu görevlisi itiraz edebilir.

Soruşturma izni verilmemesine ilişkin karara karşı ise Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi; işleme koymama kararına karşı da şikâyetçi itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi, yetkili merciin kararının tebliğinden itibaren on gündür.

İtiraza; 3. maddenin (e), (f), Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç (g) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi bakar. İtirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır; verilen kararlar kesindir.

Sürecin ceza yargılamasına etkisi

Soruşturma izninin itiraz edilmeden veya itirazın reddi sonunda kesinleşmesi ya da izin verilmemesine ilişkin karara karşı yapılan itirazın kabulü üzerine dosya derhâl yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Başsavcılık soruşturmayı genel hükümlere göre yürütür ve sonuçlandırır.

Kanun’un 15. maddesi, ihbar ve şikâyetin ihbar veya şikâyet edileni mağdur etmek amacıyla ve uydurma bir suç isnadı suretiyle yapıldığının anlaşılması hâlinde haksız isnatta bulunanlar hakkında resen soruşturmaya geçileceğini düzenler; ayrıca tazminat davası açma hakkı saklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soruşturma izni kararı ne kadar sürede verilir?

4483 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yetkili merci, kararını suçun öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dâhil en geç otuz gün içinde verir. Bu süre zorunlu hâllerde onbeş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.

Soruşturma izni kararına kim itiraz edebilir?

İzin verilmesine karşı hakkında inceleme yapılan kamu görevlisi; izin verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi; işleme koymama kararına karşı ise şikâyetçi itiraz edebilir. Süre, kararın tebliğinden itibaren on gündür.

İtirazı hangi merci inceler?

4483 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre bir kısım görevliler bakımından Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri bakımından yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi inceler. İtirazlar en geç üç ay içinde karara bağlanır ve kararlar kesindir.

Soruşturma izni verilmemesi disiplin cezasını engeller mi?

Engellemez. 4483 sayılı Kanun’un 2. maddesi disiplin hükümlerinin saklı olduğunu belirtir. Ceza soruşturması için izin verilmemiş olsa dahi aynı fiil hakkında disiplin soruşturması yürütülebilir ve disiplin cezası verilebilir.

Her ihbar üzerine ön inceleme başlatılır mı?

Hayır. 4483 sayılı Kanun’un 4. maddesi ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olmamasını, kişi veya olay belirtilmesini ve ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını arar. Bu şartları taşımayan başvurular işleme konulmaz ve durum ilgilisine bildirilir.