İşyerine Haciz ve Ticari Mallar

İşyerinde Haciz Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

İİK m.51 uyarınca güneşin batmasından bir saat sonra ile doğmasından bir saat öncesi arasındaki gece vaktinde takip işlemi yapılamaz; ancak gece iş görülen yerlerde gece vakti hasılat haczi mümkündür. Restoran, eğlence yeri gibi gece çalışan işyerlerinde kasadaki günlük hasılat bu istisnaya göre haczedilebilir.

Tatil günlerinde de haciz ve tebligat yapılabilir, muhafaza tedbirleri alınabilir. Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılabilir (İİK m.51).

Haczi yapan memur, alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil tüm alacağına yetecek miktarda mal haczeder; bu miktarı aşan haciz yapılamaz (İİK m.85). Memur, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğunca dengelemekle yükümlüdür.

İşyerindeki Mallar Kimin Sayılır?

İİK m.97/a uyarınca bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü kişiler malı birlikte elinde bulunduruyorsa dahi mal borçlunun elinde kabul edilir. Bu karine, işyeri hacizlerinde en sık karşılaşılan tartışmanın temelidir.

Uygulamada aynı adreste birden fazla şirketin faaliyet gösterdiği veya borçlunun işyerini devrettiğini ileri sürdüğü durumlar sık görülür. Bu hâllerde karinenin aksini ispat yükü, malın kendisine ait olduğunu iddia eden kişidedir.

İstihkak davacısı malı nasıl edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmekle yükümlüdür (İİK m.97/a/2). Fatura, kira sözleşmesi ve ticaret sicili kayıtları bu ispatta belirleyici olabilir; ancak Yargıtay uygulamasında muvazaa şüphesi bulunan belgeler temkinle değerlendirilir.

İşyerinde Hangi Mallar Haczedilemez?

İİK m.82/1-2 uyarınca ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya haczedilemez. Örneğin tek başına çalışan bir terzinin dikiş makinesi veya bir berberin temel araçları bu kapsamda değerlendirilebilir.

Aynı maddenin 4. bendi, sanat ve meslek için gerekli alet, edevat ve kitaplarla küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan taşıtları da haczedilmez sayar. Buna karşılık sermaye ağırlıklı ticari işletmelerin makine, emtia ve demirbaşları bu korumadan yararlanmaz.

Bu istisna, borç bu eşyanın bedelinden doğmuşsa uygulanmaz. Malın değeri fazlaysa, bedelinden borçluya ihtiyacını karşılayacak bir kısım bırakılmak üzere haczedilip satılabilir (İİK m.82/2-3).

Haczedilen Mallar İşyerinden Alınır mı?

İİK m.88 uyarınca para, kıymetli evrak, altın ve diğer kıymetli şeyleri icra dairesi muhafaza eder. Diğer taşınırlar, masrafı alacaklıdan peşin alınarak lisanslı yediemin depolarında muhafaza altına alınır.

Alacaklı kabul ederse mallar, istendiğinde verilmek şartıyla geçici olarak borçlunun elinde bırakılabilir. Bu uygulama işyerinin faaliyetini sürdürmesine imkân tanır; ancak hacizli malı teslim amacı dışında elden çıkaran yediemin, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngören TCK m.289 kapsamında sorumlu olur.

Haczedilmiş ama muhafaza altına alınmamış mallar, satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilir; aksi hâlde satış yapılamaz (İİK m.88/2).

Mallar Başkasına Aitse Ne Yapılmalı?

Borçlunun elinde haczedilen mal için üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunur ve alacaklı veya borçlu buna itiraz ederse, dosya icra mahkemesine gönderilir. Mahkeme takibin devamına karar verirse üçüncü kişi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde istihkak davası açmak zorundadır (İİK m.97).

Haczedilen mal, üzerinde hak iddia eden üçüncü kişinin elindeyse ve bu kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; bu kez alacaklıya istihkak davası açması için 7 gün süre verilir (İİK m.99). Süresinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır.

İstihkak davası takibin ertelenmesiyle sonuçlanır ve dava reddedilirse davacı, gecikme nedeniyle alacaklıya alacağın en az yüzde yirmisi oranında tazminat ödemeye mahkûm edilir (İİK m.97).

İşyeri Haczinde Sık Yapılan Hatalar

Üçüncü kişilerin en sık hatası, haciz sırasında istihkak iddiasını tutanağa geçirtmemektir. Borçlu ve malı birlikte elinde bulunduranlar, maldaki üçüncü kişi haklarını haciz memuruna beyan etmek ve tutanağa geçirtmek zorundadır (İİK m.85/2).

İkinci hata, 7 günlük istihkak davası süresini kaçırmaktır. Süre geçirilirse üçüncü kişi aynı takipte iddiasından vazgeçmiş sayılır ve malın satışı durdurulamaz.

Borçlu açısından ise meslek araçlarının haczedilemeyeceği itirazının, işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülmesi gerekir (İİK m.16). Süresi geçen şikâyet dinlenmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyerine gece haciz gelir mi?

Kural olarak hayır; ancak gece iş görülen yerlerde hasılat haczi ve mal kaçırma şüphesinde gece haczi mümkündür (İİK m.51).

Pazar günü işyerine haciz yapılabilir mi?

Evet, tatil günlerinde de haciz ve tebligat yapılabilir, muhafaza tedbirleri alınabilir (İİK m.51).

İşyerindeki mallar başka şirkete aitse haczedilir mi?

Mal borçlunun elinde bulunuyorsa ona ait sayılır; aksini iddia eden şirket istihkak davası açarak ispat etmelidir (İİK m.97/a).

İstihkak davası kaç gün içinde açılır?

İcra mahkemesinin takibin devamı kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde açılmalıdır (İİK m.97).

Esnafın iş aletleri haczedilebilir mi?

Bedenî çalışmaya dayanan borçlunun mesleği için gerekli eşyası haczedilemez; borç bu eşyanın bedelinden doğmuşsa istisna uygulanmaz (İİK m.82).

Haczedilen mallar hemen götürülür mü?

Alacaklı kabul ederse mallar yediemin sıfatıyla borçlunun elinde bırakılabilir; aksi hâlde lisanslı yediemin deposuna kaldırılır (İİK m.88).

Kasadaki para haczedilebilir mi?

Evet, işyerindeki para haczedilebilir ve icra dairesince muhafaza edilir (İİK m.88/1).

Alacaktan fazla mal haczedilebilir mi?

Hayır, ana para, faiz ve masrafları karşılayacak miktarı aşan haciz yapılamaz (İİK m.85).

Haczi haksız bulan borçlu ne kadar sürede şikâyet etmeli?

Haciz işleminin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmelidir (İİK m.16).