İmza İnkârında Para Cezası ve Tazminat

İmza İtirazı Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, senetteki imza kendisine ait değilse bunu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde ayrıca ve açıkça bildirmelidir; aksi hâlde senet takip bakımından kendisinden sadır sayılır (İİK m.60).

Kambiyo senetlerine dayalı takipte süre daha kısadır: borçlu imzanın kendisine ait olmadığını 5 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelidir (İİK m.168/4). Ödeme emrinde, imzanın haksız inkârı hâlinde yüzde on para cezası uygulanacağı da ihtar edilir.

İki yol arasındaki fark önemlidir: adi senette itiraz icra dairesine yapılır ve takip durur (İİK m.66), alacaklı itirazın kaldırılmasını ister; kambiyo senedinde ise itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır ve satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.170/1).

Adi Senette İmza İnkârının Yaptırımı

Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68/a). İcra mahkemesi imzanın borçluya ait olduğuna karar verirse borçluyu takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder.

Borçlunun duruşmaya katılma yükümlülüğü de vardır. İcra dairesinin yetki çevresindeki borçlu, mazeretini önceden bildirip belgelemeden duruşmaya gelmezse başka bir inceleme yapılmaksızın itiraz geçici olarak kaldırılır ve borçlu yüzde on para cezasına mahkûm edilir. Bu sonucun doğması için durumun davetiyeye yazılmış olması şarttır.

İnceleme, varsa mevcut imzalarla karşılaştırma, yoksa borçluya yazdırılan yazı ve attırılan imzalar üzerinden yapılır; hâkim gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırabilir (İİK m.68/a).

Kambiyo Senedinde İmza İnkârının Yaptırımı

İİK m.170 uyarınca kambiyo senedinde para cezası ve inkâr tazminatı için ek bir şart aranır: inkâr edilen imzanın borçluya ait olduğu anlaşılmalı ve itirazla birlikte takip icra mahkemesince geçici olarak durdurulmuş olmalıdır.

Bu iki şart birlikte gerçekleşirse borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir, itirazı da reddedilir.

Takip durdurulmamışsa, yani mahkeme itirazı ciddi görmeyip geçici durdurma kararı vermemişse, maddenin bu fıkrasındaki tazminat ve para cezası şartları oluşmamış olur. Uygulamada bu nokta, cezanın verilip verilmeyeceğini belirleyen temel ölçüttür.

Alacaklı da Ceza ve Tazminata Mahkûm Edilebilir mi?

Evet: kambiyo senedine dayalı takipte imza itirazı kabul edilir ve alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunursa, alacaklı alacağın en az yüzde yirmisi oranında tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170/4).

Adi senede dayalı takipte ise itirazın kaldırılması talebinin reddi hâlinde alacaklı, borçlunun talebiyle yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir; talebin kabulünde ise aynı tazminat borçlu aleyhine hükmedilir (İİK m.68/a).

Tersine bir durum da düzenlenmiştir: borçlunun dayandığı belgedeki imzayı alacaklı inkâr eder ve imza alacaklıya ait çıkarsa, alacaklı belgenin ilgili olduğu değerin yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.68/5).

Para Cezası ve Tazminat Hangi Hâllerde Kalkar?

Borçlu, inkâr ettiği imzayı itirazın kaldırılması duruşmasında ve en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği celsede kabul ederse para cezasına hükmolunmaz ve kendisine yargılama giderleri yükletilmez (İİK m.68/a). Kötü niyetle takibe sebebiyet veren borçlu ise giderlerden sorumlu tutulur.

Borçlu borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açarsa para cezası ve tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; dava borçlu lehine sonuçlanırsa ceza ve tazminat kalkar (İİK m.68/a, m.170/3).

Kambiyo senetlerinde, imza inkârı itirazı herhangi bir şekilde geri alınmış veya borç kısmen ya da tamamen kabul edilmişse, icra mahkemesinin kambiyo vasfını resen inceleyerek takibi iptal etmesine ilişkin hüküm uygulanmaz (İİK m.170/a).

Sık Yapılan Hatalar

İmza gerçekten borçluya aitken, yalnızca takibi durdurmak için imzayı inkâr etmek en maliyetli hatadır. Yüzde on para cezası ile en az yüzde yirmi tazminat birlikte uygulanabilir ve alacak da takip edilmeye devam eder.

İmza gerçekten size ait değilse süreyi kaçırmak ikinci büyük hatadır. Adi senette 7, kambiyo senedinde 5 günlük süre geçerse senet takip bakımından sizden sadır sayılır ve itiraz imkânı fiilen kaybolur.

Adi senede dayalı takipte duruşmaya mazeretsiz katılmamak, başka bir inceleme yapılmadan itirazın kaldırılmasına ve para cezasına yol açabilir. Mazeret varsa duruşmadan önce bildirilmeli ve belgelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İmza inkârında para cezası oranı nedir?

İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına hükmedilir (İİK m.68/a, m.170).

İnkâr tazminatı ne kadardır?

Kambiyo senedinde şartları oluşursa alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına hükmedilir (İİK m.170/3).

Kambiyo senedinde imzaya kaç gün içinde itiraz edilir?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurulmalıdır (İİK m.168/4).

Adi senette imza itirazı süresi kaç gündür?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gündür; itirazda imzanın ayrıca ve açıkça reddedilmesi gerekir (İİK m.60).

Takip durdurulmadıysa inkâr tazminatı verilir mi?

Kambiyo senedinde İİK m.170/3’teki tazminat ve para cezası için takibin itirazla birlikte durdurulmuş olması şarttır.

İmzayı sonradan kabul edersem ceza verilir mi?

İmza en geç senedin aslının ibraz edildiği celsede kabul edilirse para cezasına hükmolunmaz (İİK m.68/a).

İmza inkârı duruşmasına gitmezsem ne olur?

Mazeret bildirilmemişse itiraz geçici olarak kaldırılır ve yüzde on para cezasına hükmedilir; bunun için durumun davetiyeye yazılması şarttır (İİK m.68/a).

Alacaklıya da para cezası verilebilir mi?

Evet. Kambiyo senedinde imza itirazı kabul edilir ve alacaklının kötü niyeti veya ağır kusuru varsa alacaklı yüzde on para cezası ve tazminata mahkûm edilir (İİK m.170/4).

Menfi tespit davası açarsam ceza ödenir mi?

Ceza ve tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; dava lehinize sonuçlanırsa ceza ve tazminat kalkar (İİK m.68/a, m.170/3).