İdari Sözleşmeden Doğan Uyuşmazlıklar

İdari sözleşmenin ölçütleri

Bir sözleşmenin idari nitelikte sayılması için üç ölçüt birlikte aranır. Taraflardan biri kamu idaresi olmalı, sözleşmenin konusu bir kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin bulunmalı ve idareye özel hukuku aşan üstün yetki ve ayrıcalıklar tanınmış olmalıdır.

Üstün yetki ölçütü, sözleşme metninde idareye tek yanlı değişiklik yapma, denetim uygulama, yaptırım uygulama veya tek yanlı fesih imkânı tanınmasıyla ortaya çıkar. Yalnızca bir tarafın idare olması, sözleşmeyi idari sözleşme hâline getirmez.

İdarenin özel hukuk sözleşmesi taraf olduğu ilişkiler adli yargıda görülür. Bu nedenle uyuşmazlık ortaya çıktığında ilk yapılacak iş, sözleşmenin niteliğinin ve buna bağlı olarak görevli yargı düzeninin belirlenmesidir.

Görevli yargı yeri ve süre

2577 sayılı Kanun’un 2. maddesi idari dava türlerini sayarken, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmeden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları idari dava saymıştır. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar bu kapsamın dışındadır.

Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde 7. madde uyarınca idare mahkemelerinde altmış gündür. Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

İdarenin sözleşme kapsamında tesis ettiği tek yanlı işlemler ayrıca iptal davasına konu edilebilir. Sözleşmenin feshi, kesin teminatın gelir kaydedilmesi veya yasaklama kararı gibi işlemlerin her biri kendi tebliğ tarihine göre ayrı süreye tabidir.

Sözleşme öncesi aşama: ihale süreci

İdari sözleşmelerin önemli bir bölümü kamu ihalesi sonucunda kurulur. 4734 sayılı Kanun’un 55. maddesi, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla, bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren belirli sürelerde ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunulmasını öngörür.

İdare, şikâyet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alır. Alınan karar, şikâyetçi ile diğer aday veya isteklilere karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirilir.

Belirtilen süre içinde karar alınmaması durumunda karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilir. Bu idari başvuru yolu tüketilmeden dava açılamaz.

Sözleşmenin idarece feshi

4735 sayılı Kanun’un 20. maddesi, idarenin sözleşmeyi feshedeceği hâlleri iki bent hâlinde belirler. Birinci hâl, yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesidir.

İkinci hâl, sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin Kanun’un 25. maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesidir. Bu hâllerde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir.

Sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Feshin dayanağı olan ihtarın süresi, içeriği ve tebliği usulüne uygun değilse fesih işlemi şekil ve sebep unsurları yönünden hukuka aykırı hâle gelir; bu husus davanın temel iddiasını oluşturur.

Zararın tazmini ve yürütmenin durdurulması

Hukuka aykırı fesih veya teminatın gelir kaydedilmesi nedeniyle uğranılan zararlar için tam yargı davası açılır. 2577 sayılı Kanun’un 12. maddesi, iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılabileceği gibi, iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabileceğini düzenler.

İdari eylemden doğan zararlarda ise 13. madde uygulanır. Hakları ihlal edilenlerin, eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmaları gerekir.

Fesih ve yasaklama gibi işlemlerin sonuçları ağır olduğundan yürütmenin durdurulması talebi ayrıca ileri sürülmelidir. 27. madde, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesini arar.

Uyuşmazlıkta izlenecek sıra

Önce sözleşmenin niteliği belirlenir; idari sözleşme ise idari yargı, özel hukuk sözleşmesi ise adli yargı görevlidir. Ardından dava konusu edilecek işlemin tarihi ve tebliğ tarihi saptanır ve süre hesabı yapılır.

İhale sürecine ilişkin iddialarda 4734 sayılı Kanun’daki şikâyet ve itirazen şikâyet yolları tüketilmeden dava açılamaz. Sözleşmenin imzalanmasından sonraki aşamada ise 4735 sayılı Kanun hükümleri ve sözleşme metni birlikte değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İdari sözleşme ile özel hukuk sözleşmesi nasıl ayrılır?

Taraflardan birinin idare olması tek başına yeterli değildir. Sözleşmenin konusunun kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin bulunması ve idareye tek yanlı değişiklik, denetim, yaptırım veya fesih gibi üstün yetkiler tanınması da aranır.

İdari sözleşme uyuşmazlığında dava süresi nedir?

2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Sözleşmenin feshine karşı doğrudan dava açılabilir mi?

Fesih işlemi tek yanlı bir idari işlem olduğundan iptal davasına konu edilebilir. Uğranılan zararlar için 2577 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca tam yargı davası birlikte veya sonradan açılabilir.

İhale şikâyet yolu tüketilmeden dava açılabilir mi?

4734 sayılı Kanun’un 55. maddesi, ihale sürecindeki işlemler için önce idareye şikâyet, ardından Kuruma itirazen şikâyet yolunu öngörür. Bu zorunlu idari başvuru yolları tüketilmeden dava açılamaz.

Kesin teminatın gelir kaydedilmesine itiraz edilebilir mi?

Edilebilir. 4735 sayılı Kanun’un 20. maddesindeki fesih şartlarının gerçekleşmediği, özellikle en az on gün süreli ve gerekçeli ihtar koşuluna uyulmadığı ileri sürülerek işlemin iptali ve zararın tazmini istenebilir.