İcra Memurunun Hatasından Devletin Sorumluluğu

İcra Memurunun Hatasından Kim Sorumludur?

İİK m.5 uyarınca icra ve iflas dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir. Zarar gören kişi icra müdürüne, müdür yardımcısına veya katibe doğrudan dava açamaz.

Bu düzenleme, kamu görevlisinin görevini yaparken verdiği zarardan Devletin sorumlu olması ilkesinin icra hukukundaki yansımasıdır. Zarar görenin muhatabı ödeme gücü bulunan Devlettir; görevlinin kişisel malvarlığıyla uğraşmak gerekmez.

Devlet tazminatı ödedikten sonra, zararın meydana gelmesinde kusuru bulunan görevliye rücu hakkı saklıdır. Rücu, Devlet ile görevli arasındaki iç ilişkiyi ilgilendirir; zarar görenin hakkını etkilemez.

Hangi Hatalar Tazminata Yol Açabilir?

İİK m.5 sorumluluğu görevlilerin kusuruna bağlar; bu nedenle zarar ile icra işlemi arasında illiyet bağı ve görevlinin kusurlu davranışı birlikte ortaya konmalıdır.

Uygulamada sık görülen örnekler şunlardır: haczedilen paranın veya malın başka dosyaya ya da hak sahibi olmayan kişiye ödenmesi, muhafaza altındaki malın kaybolması veya zarar görmesi, tapu ya da trafik kaydına haciz şerhinin zamanında işlenmemesi yüzünden malın elden çıkması, yanlış kişiye tebligat nedeniyle hak kaybı.

Her usulsüzlük tazminat doğurmaz. Zararın şikâyet yoluyla giderilmesi mümkün iken bu yola başvurulmaması, mahkemenin tazminatın kapsamını değerlendirirken zarar görenin kendi payını dikkate almasına yol açabilir.

Paranın Zimmete Geçirilmesi Hâlinde Ne Olur?

İİK m.6 uyarınca icra dairesine yatırılan, tahsil edilen veya muhafaza altına alınan paralar görevlice zimmete geçirilirse, bu miktar ceza davasının sonucu beklenmeden ve ayrıca tazminat hükmüne gerek kalmadan hazine tarafından derhal icra veznesine yatırılır.

Bu kural alacaklıyı, uzun sürebilecek ceza yargılamasının sonucunu beklemekten kurtarır. Dosyadaki para kaybolmuş sayılmaz; Devlet eksik tutarı vezneye koyar ve dosya kaldığı yerden yürür.

Devletin asıl sorumlulara rücu hakkı burada da saklıdır. Zimmet dışındaki hatalarda ise bu hızlı yol yoktur; zarar görenin m.5 uyarınca tazminat davası açması gerekir.

Önce Şikâyet mi, Tazminat Davası mı?

İİK m.16 uyarınca icra dairesinin kanuna veya olaya aykırı işlemlerine karşı öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir.

Şikâyet, hatalı işlemi düzeltmeye veya iptal ettirmeye yöneliktir; zararın parayla giderilmesini sağlamaz. İşlem henüz düzeltilebilecek durumdaysa önce şikâyet yoluna gidilmesi, zararın büyümesini önler.

Zarar gerçekleştikten ve işlemin düzeltilmesiyle giderilemeyecek hâle geldikten sonra tazminat davası gündeme gelir. Bu dava icra mahkemesinde değil, adliye mahkemelerinde (genel mahkemelerde) görülür (İİK m.5).

Tazminat Davasında Zamanaşımı Süresi Nedir?

İİK m.7 uyarınca zarar ve ziyan davası, zarar görenin zararı öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde zarara yol açan fiilin gerçekleşmesinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Zarara yol açan fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunları bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, hukuk davasında da bu ceza zamanaşımı uygulanır. Zimmet gibi suç teşkil eden hâllerde süre bu nedenle uzayabilir.

Bir yıllık süre kısa olduğundan zararın öğrenildiği tarih (örneğin paranın başka dosyaya ödendiğinin tespit edildiği gün) belgeyle saptanmalı ve dava gecikmeden açılmalıdır.

Adım Adım Ne Yapmalı?

Önce hatayı belgeleyin: dosyanın UYAP kayıtlarını, tahsilat ve ödeme makbuzlarını, haciz ve muhafaza tutanaklarını, tapu veya trafik kayıt örneklerini temin edin. Zararın ne zaman öğrenildiğini gösteren belgeyi ayrıca saklayın.

İşlem düzeltilebilir durumdaysa 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edin. Para zimmete geçirilmişse icra müdürlüğüne ve Cumhuriyet başsavcılığına bildirimde bulunarak tutarın İİK m.6 uyarınca vezneye yatırılmasını talep edin.

Zarar kesinleşmişse, zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl dolmadan idare aleyhine tazminat davası açın. Dava dilekçesinde görevlinin kusurunu, zararın miktarını ve ikisi arasındaki bağı ayrı başlıklarla gösterin.

Sıkça Sorulan Sorular

İcra müdürüne doğrudan tazminat davası açabilir miyim?

Hayır. Görevlilerin kusurundan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir (İİK m.5).

Bu dava hangi mahkemede görülür?

Adliye mahkemelerinde görülür; idare mahkemesinde veya icra mahkemesinde değil (İİK m.5).

Tazminat davası kaç yıl içinde açılmalı?

Zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde (İİK m.7).

Fiil suç oluşturuyorsa süre değişir mi?

Evet. Ceza kanunu daha uzun zamanaşımı öngörüyorsa hukuk davasında da o süre uygulanır (İİK m.7/2).

İcra dairesindeki param zimmete geçirildi, ceza davasını beklemem gerekir mi?

Hayır. Zimmete geçirilen miktar ceza takibatı beklenmeden hazine tarafından derhal icra veznesine yatırılır (İİK m.6).

Hatalı icra işlemine karşı şikâyet süresi kaç gün?

Öğrenme tarihinden itibaren 7 gündür; hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılmasında süre yoktur (İİK m.16).

Devlet ödediği tazminatı memurdan geri alabilir mi?

Evet. Devletin zararın doğmasında kusuru bulunan görevliye rücu hakkı saklıdır (İİK m.5).

Memurun kusuru yoksa Devlet sorumlu olur mu?

İİK m.5 sorumluluğu görevlilerin kusurundan doğan zararlara bağlar; kusur ve illiyet bağının ortaya konması gerekir.

Şikâyet yoluna gitmeden tazminat istenebilir mi?

İstenebilir; ancak düzeltilebilecek bir işleme karşı şikâyet yoluna gidilmemesi, tazminatın kapsamının değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.