Hâkimin Reddi ve Çekinmesi

Yasaklılık ile ret arasındaki fark

Yasaklılık, kanunda sayılan hâllerde hâkimin davaya hiç bakamaması ve talep olmasa bile çekinmek zorunda olması demektir. Hâkimin kendisine ait ya da doğrudan veya dolayısıyla ilgili olduğu dava, eşinin davası, kendisinin veya eşinin altsoy ve üstsoyunun davası, evlatlık bağı bulunanın davası bu kapsamdadır.

Üçüncü derece dâhil kan hısımlığı ya da evlilik bağı kalksa dahi kayın hısımlığı bulunanların davası, nişanlısının davası ve taraflardan birinin vekili, vasisi, kayyımı yahut yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği dava da yasaklılık sebebidir. Ret ise talebe bağlıdır ve daha geniş bir alanı kapsar.

Ret sebepleri nelerdir?

Kanun ret için genel ölçütü tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması olarak belirlemiştir. Ayrıca örnekleyici sayılan hâller vardır: hâkimin davada taraflardan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması, kanunen gerekmediği hâlde taraflardan birine veya üçüncü kişiye görüşünü açıklamış olması.

Hâkimin aynı davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş olması, hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş bulunması, uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış olması da ret sebebidir. Davanın dördüncü derece dâhil yansoy hısımlarına ait olması ile dava sırasında taraflardan biriyle davası veya aralarında düşmanlık bulunması diğer örneklerdir.

Ret talebi nasıl ve ne zaman ileri sürülür?

Ret talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede talebin dayandığı sebepler ile delil veya emareler açıkça gösterilmeli, varsa belgeler eklenmelidir. Dilekçe, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir ve ret talebi geri alınamaz.

Süre bakımından kural nettir: ret sebebini bilen taraf, talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmek zorundadır. Sebep sonradan öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce hemen bildirilmelidir. Hâkimi çekilmeye davet de ret hükmündedir.

Ret talebinin incelenmesi

Hâkimi reddeden taraf dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir; karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra dilekçe, varsa cevap ve ekleri dosyayla birlikte reddi istenen hâkime verilir. Hâkim bir hafta içinde dosyayı inceler ve düşüncesini yazılı olarak bildirerek dosyayı mercie gönderilmek üzere teslim eder.

Ret talebine ilişkin karar dosya üzerinden inceleme yapılarak da verilebilir. Ret sebebi sabit olmasa bile merci bunu muhtemel görürse talebi kabul edebilir; ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamaz. Reddi istenen hâkim, karar verilinceye kadar o davaya bakamaz; gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davalar bunun dışındadır.

Ret talebi kabul edilmezse ne olur?

Ret talebinin merci tarafından kabul edilmemesi hâlinde reddi istenen hâkim davaya bakmaya devam eder. Daha önce reddi mercice reddedilen hâkimin aynı durum ve olaylara dayanılarak yeniden reddedilmesi, hâkimin davaya bakmasına engel oluşturmaz.

Ret talebinin kötüniyetle yapıldığı anlaşılır ve esas yönünden kabul edilmezse, talepte bulunanların her biri hakkında disiplin para cezasına hükmolunur. Aynı davada aynı tarafça ileri sürülen sonraki ret taleplerinin reddinde verilecek ceza, bir önceki cezanın iki katından az olamaz.

Ret kararına karşı kanun yolu

Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı bulunan dava ve işlerde, hâkimin reddi talebiyle ilgili merci kararları kesindir. Bu davalarda ret kararına karşı ayrıca başvuru imkânı bulunmaz.

Esas hüküm bakımından istinaf yolu açık olan dava ve işlerde ise ret talebi hakkındaki merci kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin bu husustaki kararları kesindir.

Ret talebinin reddine ilişkin merci kararı bölge adliye mahkemesince kaldırılırsa ya da ret talebinin kabulüne ilişkin karar uygun bulunursa, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hâkimce yapılmış olan ve itiraz edilen esasa etkili işlemler, davaya daha sonra bakacak hâkim tarafından iptal olunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hâkimin reddini hangi aşamada isteyebilirim?

Ret sebebini biliyorsanız en geç ilk duruşmada istemelisiniz. Sebebi yargılama sırasında öğrendiyseniz, öğrenmenizden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce hemen bildirmeniz gerekir.

Ret talebi verildikten sonra dava durur mu?

Reddi istenen hâkim, merci karar verinceye kadar o davaya bakamaz. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davalar bu kuralın dışındadır; bu işlemler yapılmaya devam edebilir.

Ret talebimi geri alabilir miyim?

Hayır. Kanun ret talebinin geri alınamayacağını açıkça düzenlemiştir. Bu nedenle talep, sebepleri ve delilleri hazırlanmadan aceleyle ileri sürülmemelidir.

Kararın aleyhime çıkması ret sebebi olur mu?

Tek başına olmaz. Verilen ara kararların veya hükmün taraf aleyhine olması, tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebep sayılmaz. Bu tür itirazlar kanun yolu başvurusunun konusudur.

Hâkim kendiliğinden çekilebilir mi?

Evet. Yasaklılık hâllerinde hâkim talep olmasa bile çekinmek zorundadır. Tarafsızlığından şüpheyi gerektiren bir sebep varsa da bizzat çekilebilir; buna çekinme denir.