Aşkın Haciz ve Haczedilen Malın Değeri

Aşkın Haciz Nedir?

İİK m.85 uyarınca borçlunun taşınır, taşınmaz, alacak ve haklarından alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktarı haczolunur; bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz. Alacağı açıkça aşan hacze uygulamada “aşkın haciz” denir.

Aynı madde, haczi yapan memura borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etme yükümlülüğü yükler. Paraya çevrilmesi masrafları dahi karşılamayacağı kesin olan şeyler de haczedilmez.

Değerlendirme haciz anındaki makul tahmine göre yapılır. Alacağın küçük, haczedilen taşınmazın ise çok değerli olması tek başına aşkın haciz sayılmayabilir; bölünemeyen bir malın haczi, başka yeterli mal yoksa kaçınılmaz olabilir.

Aşkın Hacze Karşı Şikâyet Yolu

İcra dairesinin kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlemlerine karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16). Alacağı açıkça aşan haciz de bu yolla, fazla kısım üzerindeki haczin kaldırılması istenerek şikâyet konusu yapılır.

Kanun borçluya bir seçenek daha tanır: haczolunan taşınmaz artırmaya çıkarılmadan önce borçlu, borca yetecek taşınır mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse bunlar da haczolunur (İİK m.85). Bu durumda taşınmaz üzerindeki haciz baki kalır; uygulamada alacağın öncelikle gösterilen bu değerlerden karşılanması amaçlanır.

Şikâyet süresi kısa olduğundan haciz tutanağının veya tapuya yazılan haciz bilgisinin öğrenildiği tarih not edilmelidir. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde ise her zaman şikâyet olunabilir (İİK m.16).

Kıymet Takdiri Nasıl Yapılır?

Haczi yapan memur, sicile kayıtlı mallar dışında haczettiği malın kıymetini kendisi takdir eder ve gerekirse bilirkişiye başvurur; sicile kayıtlı mallarda ise takdirin bilirkişilik bölge kurulu listesindeki yetkili bilirkişilere yaptırılması zorunludur (İİK m.87).

Taşınmazlarda icra dairesi kıymeti takdir ettirir ve taşınmaz üzerindeki mükellefiyetlerin değere etkisini de dikkate alır (İİK m.128). Önceki değeri etkileyen yeni mükellefiyetler ortaya çıkarsa kıymet yeniden takdir ettirilir.

Kıymet takdiri raporu borçluya, haciz koyduran alacaklılara ve diğer ipotekli alacaklılara tebliğ edilir. Şikâyet süresi bu tebliğle başladığından tebligatın takibi önemlidir.

Düşük Kıymet Takdirine Şikâyet

Kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililer, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde şikâyette bulunabilir (İİK m.128/a). Şikâyet tarihinden itibaren yedi gün içinde gerekli masraf yatırılırsa yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir; yatırılmazsa şikâyet kesin olarak reddedilir.

Bu şikâyet üzerine verilen kararlar kesindir. Kesinleşen kıymet takdirinden itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden takdir istenemez; doğal afet veya imar durumunda çok önemli değişiklik gibi hâller bunun istisnasıdır.

Taşınır mallarda memurun yaptığı kıymet takdiri için özel bir şikâyet maddesi bulunmaz; bu takdire karşı genel şikâyet hükmü uyarınca yedi gün içinde icra mahkemesine başvurulur (İİK m.16).

İhalede Yüzde 50 Kuralı ve Düşük Değerin Etkisi

Birinci ve ikinci ihale, haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi üzerinden başlatılır; mal, bu tutar ile satış isteyene rüçhanlı alacaklar toplamından hangisi fazlaysa onu ve paraya çevirme masraflarını geçen en yüksek teklife ihale edilir (İİK m.115). Aynı kural taşınmazlar için de uygulanır (İİK m.129).

Bu nedenle düşük belirlenmiş bir kıymet, satışın başlangıç bedelini de aşağı çeker. Borç tahsil edilemezse borçlu malını kaybettiği hâlde borcundan kurtulamayabilir.

Kıymet takdiri kesinleştikten sonra aynı rapora dayanarak itiraz etme imkânı kalmaz. Borçlunun koruması, ihale aşamasına değil tebliğden sonraki yedi güne yoğunlaşır.

Borçlu Ne Yapmalı?

Tebligatları takip edin: Haciz tutanağı ve kıymet takdiri raporu için süreler öğrenme veya tebliğ tarihinden işler. Adresinizin tapuda ve icra dosyasında güncel olduğundan emin olun.

Somut veriyle şikâyet edin: Emsal satış ilanları, bölgedeki resmî değerleme verileri ve malın özelliklerini gösteren belgeler, yeniden bilirkişi incelemesi için güçlü dayanaktır. Masrafı yedi gün içinde yatırmayı unutmayın; aksi hâlde şikâyet kesin olarak reddedilir (İİK m.128/a).

Alternatif mal gösterin: Değerli bir taşınmaz küçük bir borç için satışa çıkacaksa, ihale öncesinde borca yetecek taşınır veya vadesi gelmiş sağlam bir alacak göstermek, alacağın bunlardan karşılanmasının yolunu açar; taşınmaz haczi ise kalkmaz (İİK m.85).

Sıkça Sorulan Sorular

Borcun çok üstünde değerli malıma haciz konabilir mi?

Kanun, alacak, faiz ve masraflara yetecek miktarı aşan hacze izin vermez (İİK m.85); ancak bölünemeyen tek bir malın haczi, başka yeterli mal yoksa aşkın haciz sayılmayabilir.

Aşkın hacze kaç gün içinde şikâyet edilir?

İcra dairesinin işleminin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilir (İİK m.16).

Kıymet takdirine itiraz süresi kaç gündür?

Taşınmazın kıymet takdiri raporuna, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde şikâyet yoluyla itiraz edilir (İİK m.128/a).

Kıymet takdiri şikâyetinde masraf yatırılmazsa ne olur?

Şikâyet tarihinden itibaren yedi gün içinde masraf yatırılmazsa başka işleme gerek kalmadan şikâyet kesin olarak reddedilir (İİK m.128/a).

Kıymet takdiri şikâyetine karşı istinafa gidilebilir mi?

Hayır. Bu şikâyet üzerine icra mahkemesinin verdiği kararlar kesindir (İİK m.128/a).

Yeniden kıymet takdiri ne zaman istenebilir?

Kesinleşen takdirden itibaren iki yıl geçmedikçe istenemez; doğal afet veya imar durumunda önemli değişiklik gibi hâller istisnadır (İİK m.128/a).

Aracın kıymetini kim belirler?

Sicile kayıtlı mallarda kıymet takdirinin listede kayıtlı ve yetkili bilirkişilere yaptırılması zorunludur (İİK m.87).

İhalede mal kaça satılabilir?

İhale muhammen kıymetin yüzde ellisi üzerinden başlar; bu tutar, rüçhanlı alacaklar ve paraya çevirme masraflarını geçen en yüksek teklif kabul edilir (İİK m.115 ve m.129).

Haczedilen taşınmaz yerine başka mal gösterebilir miyim?

Taşınmaz artırmaya çıkmadan önce borca yetecek taşınır veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirseniz bunlar da haczolunur; taşınmaz haczi ise baki kalır (İİK m.85).