Güveni Kötüye Kullanma Suçu

Suçun Tanımı

Suç; failin zilyetliğine bir güven ilişkisi çerçevesinde bırakılan malı, mülkiyetindeymiş gibi tasarruf etmesi veya teslim amacını inkâr etmesiyle oluşur.

Nitelikli Haller

Suçun; meslek ve sanat gereği güven ilişkisi kapsamında ya da ticari faaliyet sebebiyle işlenmesi cezayı artırır.

Şikâyet

Güveni kötüye kullanma suçunun temel şekli şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır; şikâyet süresi altı aydır.

Suçun Zilyetlik Unsuru

Güveni kötüye kullanmada mal, bir güven ilişkisi çerçevesinde failin zilyetliğine (fiilî hâkimiyetine) bırakılmış olmalıdır. Failin malı mülkiyetindeymiş gibi satması, rehnetmesi, tüketmesi veya teslim amacını inkâr etmesi suçu oluşturur.

Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma

Suçun; meslek ve sanat gereği ya da ticari veya hizmet ilişkisi kapsamında kendisine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi cezayı artırır. İşçi-işveren ve vekâlet ilişkilerinde sık gündeme gelir.

Şikâyet ve Hukuki İlişki

Suçun temel şekli şikâyete bağlı olup uzlaştırma kapsamındadır. Taraflar arasında hukuki bir uyuşmazlık (alacak-borç) bulunması, fiilin suç değil özel hukuk sorunu olarak değerlendirilmesini gerektirebilir.

Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Güveni kötüye kullanma suçunda yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır. Suçun temel şekli şikâyete bağlı olduğundan, mağdur veya suçtan zarar gören fiili ve failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür ve geçirilmesi hâlinde soruşturma yapılamaz. Buna karşılık meslek ve sanat, ticaret ya da hizmet ilişkisi kapsamında işlenen nitelikli hâl şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır. Şikâyetin dilekçeyle ya da tutanağa geçirilen sözlü beyanla yapılabileceği, sürenin ise her mağdur bakımından ayrı ayrı işlediği gözetilmelidir.

Dava zamanaşımı, suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına göre belirlenir ve kural olarak suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar. Nitelikli hâlde ceza üst sınırının yüksek olması, zamanaşımı süresini de uzatır. Şikâyetten vazgeçme, şikâyete bağlı suçlarda davanın düşmesine yol açar; ancak nitelikli hâl bakımından tek başına bu sonucu doğurmaz. Yer bakımından yetki suçun işlendiği yer mahkemesine aittir; malın teslim edildiği ve amaç dışı kullanıldığı yer bu değerlendirmede esas alınır. Uzlaştırma kapsamındaki hâllerde dosyanın soruşturma sırasında uzlaştırma bürosuna gönderilmesi de atlanmaması gereken zorunlu bir aşamadır.

Benzer Suçlarla Farkı

Güveni kötüye kullanmayı hırsızlıktan ayıran ölçüt, zilyetliğin nasıl kurulduğudur. Hırsızlıkta fail, malı zilyedinin rızası olmaksızın bulunduğu yerden alır; güveni kötüye kullanmada ise mal, rızaya dayanan bir güven ilişkisi çerçevesinde faile zaten teslim edilmiştir. Dolandırıcılıkta malın teslimi hileli davranışlarla sağlanmış, yani rıza baştan sakatlanmıştır; güveni kötüye kullanmada teslim geçerli ve dürüst bir ilişkiye dayanır, suç kastının sonradan ortaya çıkması esastır. Bu ayrım, aynı olayda hangi suç tipinin uygulanacağını ve dolayısıyla şikâyet süresi ile zamanaşımını doğrudan etkilediğinden nitelendirmenin baştan doğru yapılması gerekir.

Kamu görevlisinin görevi nedeniyle kendisine tevdi edilen malı mal edinmesi zimmet suçunu oluşturur ve ayrı hükümlere tabidir. Şirket ortakları ile yöneticiler arasındaki uyuşmazlıklarda ise fiilin suç mu yoksa yalnızca özel hukuk sorunu mu olduğu tartışılır. Taraflar arasında hesap ilişkisi bulunması, ödenmemiş bir alacağın varlığı ya da malın iade edilmemesinin sözleşmeye dayanan bir gerekçesinin olması hâlinde, olayın hukuki uyuşmazlık kabul edilerek beraat kararı verilmesi mümkündür. Bu nedenle soruşturma aşamasında ticari defterler, sözleşmeler ve hesap mutabakatları gibi belgelerin dosyaya kazandırılması, nitelendirme bakımından belirleyici olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Güveni kötüye kullanma suçu nedir?

Güveni kötüye kullanma, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilen başkasına ait mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da devir olgusunu inkâr etmektir. Suç 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.155'te düzenlenmiştir ve temel şekli şikâyete bağlıdır.

Güveni kötüye kullanma suçunda şikâyet süresi ne kadardır?

Güveni kötüye kullanma suçunun temel şeklinde şikâyet süresi altı aydır ve süre, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.155/1 uyarınca soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Suçun bu şekli aynı zamanda uzlaştırma kapsamındadır.

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma nedir?

Suçun; meslek ve sanat gereği, ticaret veya hizmet ilişkisi kapsamında ya da başkasının mallarını yönetme yetkisi çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza artırılır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.155/2'de düzenlenen bu nitelikli hâl, işçi-işveren ve vekâlet ilişkilerinde sıkça gündeme gelir.