Genç Girişimci Vergi İstisnası

Genç Girişimci İstisnası Nedir?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.20, genç girişimcilere üç yıllık bir gelir vergisi avantajı tanır: faaliyete başlanan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde edilen ticari, zirai veya mesleki kazancın, Kanunun 103. maddesindeki tarifenin ikinci diliminde yer alan tutara kadar olan kısmı gelir vergisinden müstesnadır.

İstisna tutarı sabit bir rakam olarak değil, her yıl güncellenen gelir vergisi tarifesine bağlı olarak belirlenir. Bu nedenle ilgili yılın tarifesindeki ikinci dilim tutarı, o yılın beyannamesi hazırlanırken ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu bir kazanç istisnasıdır; mükellefiyetten muafiyet değildir. Genç girişimci vergi mükellefi olur, defter tutar, fatura düzenler ve beyanname verir; yalnızca istisna sınırına kadar olan kazancı için gelir vergisi ödemez.

Kimler Yararlanabilir?

İstisnadan, ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişiler yararlanır (GVK mük. m.20/1).

“İlk defa” şartı, kişinin daha önce ticari, zirai veya mesleki kazanç nedeniyle mükellef olmamasını ifade eder. Daha önce bir işletme açıp kapatmış olan kişi, yeniden mükellef olduğunda bu istisnadan yararlanamaz.

Yaş şartı mükellefiyet başlangıç tarihine göre değerlendirilir. Mükellefiyet başladığında 29 yaşını doldurmamış olan girişimci, üç yıllık süre içinde 29 yaşını geçse bile istisnadan yararlanmaya devam eder; çünkü Kanun yaşı yalnızca başlangıç anı itibarıyla arar.

İstisnanın Beş Şartı

GVK mükerrer m.20 beş şart sayar: (1) işe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmiş olması, (2) kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi, (3) faaliyet adi ortaklık veya şahıs şirketi bünyesinde yapılıyorsa tüm ortakların işe başlama tarihinde bu şartları taşıması.

Diğer iki şart devir ve ortaklıkla ilgilidir: (4) ölüm nedeniyle eş ve çocuklara geçiş hâli hariç, faaliyeti durdurulan veya devam eden bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin eş veya üçüncü dereceye kadar kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olması ve (5) mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olunmaması.

Bilfiil çalışma şartı bakımından Kanun esnek bir düzenleme içerir: çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar nedeniyle geçici olarak işte bulunmamak şartı bozmaz.

Kapsam ve Sınırlar

İstisna yalnızca ticari, zirai ve mesleki kazançları kapsar. Aynı kişinin kira geliri, menkul sermaye iradı veya ücret geliri gibi diğer gelir unsurları bu istisnanın konusu değildir ve genel hükümlere göre vergilendirilir.

Üç yıllık süre, faaliyete başlanan takvim yılından itibaren sayılır. Örneğin yılın son aylarında işe başlayan girişimci için o yıl birinci dönem sayılır; bu nedenle işe başlama tarihinin planlanması istisnadan elde edilecek yararı etkileyebilir.

Faaliyetin şahıs şirketi veya adi ortaklık şeklinde yürütülmesi mümkündür; ancak bu durumda tüm ortakların işe başlama tarihinde yaş ve ilk mükellefiyet dahil bütün şartları taşıması gerekir. Ortaklardan birinin şartı taşımaması, istisnanın uygulanmasını engeller.

Beyanname ve Stopaj Yükümlülüğü

İstisna kapsamındaki faaliyetlerden hiç kazanç elde edilmemesi veya istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hâlinde dahi yıllık gelir vergisi beyannamesi verilir (GVK mük. m.20). Beyanname verilmemesi, istisnayla ilgili ispat sorunları ve usulsüzlük yaptırımları doğurabilir.

İstisnanın, GVK m.94 uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur. Örneğin serbest meslek erbabı genç girişimciye ödeme yapan işverenin yaptığı stopaj kesintisi istisna nedeniyle ortadan kalkmaz.

İstisnanın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmiştir. Uygulamadaki ayrıntılar, örneğin ortaklık hâlleri veya faaliyet değişikliği, ilgili tebliğ düzenlemelerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Hak Kaybına Yol Açan Sık Hatalar

İşe başlamayı geç bildirmek: İstisnanın ilk şartı işe başlamanın kanuni süresinde bildirilmesidir; gerçek kişilerde bu süre işe başlama tarihinden itibaren on gündür (VUK m.168/1). Bu süreyi kaçırmak, üç yıllık istisnanın tamamen kaybı sonucunu doğurabilir; ayrıca işe başlamanın zamanında bildirilmemesi birinci derece usulsüzlüktür (VUK m.352).

Aileden işletme devralmak: Anne, baba, kardeş, amca veya dayı gibi üçüncü dereceye kadar hısımlardan faaliyeti devam eden veya durdurulan bir işletmenin devralınması istisnayı engeller. Ölüm nedeniyle eş ve çocuklara geçiş ise bu yasağın dışındadır.

Var olan bir işe ortak olmak: Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olunması hâlinde istisna uygulanmaz. Yeni bir ortaklık kurulacaksa, işe başlama tarihinde tüm ortakların şartları taşıdığından emin olunmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Genç girişimci istisnasından kaç yaşına kadar yararlanılır?

Mükellefiyet başlangıç tarihinde 29 yaşını doldurmamış olmak gerekir (GVK mük. m.20).

İstisna kaç yıl sürer?

Faaliyete başlanan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca uygulanır (GVK mük. m.20).

İstisna tutarı ne kadar?

Her yıl güncellenen gelir vergisi tarifesinin ikinci diliminde yer alan tutara kadar olan kazanç istisnadır (GVK mük. m.20 ve m.103).

Kazanç yoksa beyanname vermem gerekir mi?

Evet. Kazanç elde edilmese veya istisna haddinin altında kalınsa dahi yıllık beyanname verilir (GVK mük. m.20).

Serbest meslek makbuzundaki stopaj kalkar mı?

Hayır. İstisnanın GVK m.94 uyarınca yapılan tevkifata şümulü yoktur (GVK mük. m.20).

Babamın dükkânını devralırsam istisnadan yararlanır mıyım?

Üçüncü dereceye kadar hısımlardan devralınan işletmede istisna uygulanmaz; ölüm nedeniyle eş ve çocuklara geçiş hariçtir (GVK mük. m.20/4).

Daha önce şirket ortağıydım, yararlanabilir miyim?

İstisna, ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle ilk defa gelir vergisi mükellefi olanlar içindir; önceki durumunuz bu açıdan ayrıca değerlendirilmelidir.

Arkadaşımla ortak iş kursak istisna uygulanır mı?

Adi ortaklık veya şahıs şirketinde tüm ortakların işe başlama tarihinde şartları taşıması gerekir (GVK mük. m.20/3).

İşe başlamayı kaç gün içinde bildirmeliyim?

Gerçek kişilerde işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde (VUK m.168/1).