2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca bu Kanun kapsamında verilen idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır; dava açmış olmak idarece verilen cezanın tahsilini durdurmaz. Ceza, kanunda ayrı bir ödeme süresi yoksa 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve süresinde ödeme hâlinde cezadan yüzde 25 oranında indirim yapılır.
2872 sayılı Kanun’un 25. maddesi, idari yaptırım gerektiren fiillerle ilgili olarak yetkili denetleme elemanlarınca bir tutanak düzenlenmesini öngörür. Bu tutanak, denetleme elemanlarının bağlı bulunduğu ve idari yaptırım kararını vermeye yetkili mercie iletilir; merci tutanağı değerlendirerek gerekli idari yaptırım kararını verir.
İdari yaptırım kararı, 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre kararı veren merci tarafından ilgiliye tebliğ edilir. Tebligatın usulsüz olması, dava açma süresinin başlamamasına yol açar; bu nedenle tebliğ mazbatasının usulüne uygunluğu ilk incelenmesi gereken husustur.
Tutanağın tanzim tarihi ile karar tarihi arasındaki süre, kararı veren merciin yetkisi ve tutanakta yer alan tespitlerin somutluğu denetime tabidir. Ölçüm raporuna dayanan cezalarda ölçümün akredite laboratuvarca ve yönetmeliğe uygun yöntemle yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenir.
2872 sayılı Kanun’un 20. maddesi idari nitelikteki cezaları bentler hâlinde sayar. Hava kirliliği yönünden izne tabi tesisleri izinsiz kuran ve işletenler, atık alım ve arıtma tesislerini kurmayanlar, çevresel etki değerlendirmesi sürecini tamamlamadan inşaata başlayanlar ile atıkları mevzuata aykırı yönetenler için ayrı ayrı tutarlar belirlenmiştir.
Maddede yazılı tutarlar kanunun kabul edildiği tarihteki maktu miktarlardır. 5326 sayılı Kanun’un 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesine göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
Kanun bazı hâllerde ceza katlanır. 20. maddede öngörülen cezalar Özel Çevre Koruma Bölgelerinde iki kat olarak uygulanır; maddede sayılan bazı bentlerdeki cezalar kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir. Bu artırımların dayanağının kararda gösterilmesi gerekir.
2872 sayılı Kanun’un 25. maddesinin ikinci fıkrası özel bir süre öngörmüştür: idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Bu, 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki altmış günlük genel süreye göre özel hükümdür ve öncelikle uygulanır.
Aynı fıkra, dava açmış olmanın idarece verilen cezanın tahsilini durdurmayacağını açıkça belirtir. Tahsilin durması için yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir. Bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi önem taşır.
Görevli ve yetkili mahkeme, kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesi, kanun yoluna ilişkin hükümlerinin ancak diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanacağını belirttiğinden, çevre cezalarında sulh ceza hâkimliğine değil idare mahkemesine başvurulur.
5326 sayılı Kanun’un 17. maddesinin altıncı fıkrası, kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezalarının tebliğinden itibaren bir ay içinde ödeneceğini ve ödeme süresi içinde ödeme hâlinde cezadan yüzde 25 oranında indirim yapılacağını hükme bağlar.
Aynı fıkra, ödeme yapılmasının kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemeyeceğini belirtir. Bu düzenleme sayesinde indirimden yararlanmak için ödeme yapan ilgili, dava açma hakkını yitirmez ve davanın kabulü hâlinde ödediği tutarı geri isteyebilir.
Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması hâlinde, ilk taksitin peşin ödenmesi koşuluyla cezanın bir yıl içinde ve dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi hâlinde cezanın kalan kısmının tamamı tahsil edilir.
2872 sayılı Kanun’un 25. maddesi, idari para cezalarının tahsil usulü hakkında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Mahalli idareler tarafından verilen idari para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadıkça 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından tahsil olunur.
Soruşturma zamanaşımı 5326 sayılı Kanun’un 20. maddesinde düzenlenmiştir. Bu sürenin dolması hâlinde kabahatten dolayı kişi hakkında idari para cezasına karar verilemez. Süre, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar.
Yerine getirme zamanaşımı ise 21. maddede düzenlenmiştir ve bu sürenin dolması hâlinde idari para cezasına ilişkin karar artık yerine getirilemez. Süre, kararın kesinleşmesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar.
Uygulamada en sık ileri sürülen iddialar; cezayı veren merciin yetkisiz olması, tutanağın yetkili denetim elemanınca düzenlenmemesi, ölçüm ve numune alma usulüne uyulmaması, aynı fiil için birden fazla ceza verilmesi ve artırım oranlarının dayanaksız uygulanmasıdır.
Kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu, 5326 sayılı Kanun’un 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca alt ve üst sınır arasında ceza belirlenirken birlikte gözetilir. Bu ölçütlerin hiç değerlendirilmemesi de ayrı bir hukuka aykırılık iddiası oluşturur.
2872 sayılı Kanun’un 25. maddesi özel süre öngörür: idari yaptırım kararının tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. Bu süre, genel altmış günlük süreden önce uygulanan özel hükümdür.
Hayır. 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesi, kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanacağını belirtir. 2872 sayılı Kanun idare mahkemesini gösterdiğinden başvuru idari yargıya yapılır.
Kalkmaz. 5326 sayılı Kanun’un 17. maddesinin altıncı fıkrası, ödeme yapılmasının kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemeyeceğini açıkça düzenler. Süresinde ödeme hâlinde yüzde 25 indirim uygulanır.
Durmaz. 2872 sayılı Kanun’un 25. maddesi, dava açmış olmanın cezanın tahsilini durdurmayacağını belirtir. Tahsilin durması için 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir.
5326 sayılı Kanun’un 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 sayılı Kanun’un mükerrer 298. maddesine göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
İptal davası, tam yargı davası ve idari para cezalarına itiraz süreçlerinde bize ulaşın.