Ekonomik Şiddet ve Boşanma

Ekonomik Şiddet Hukuken Nasıl Tanımlanır?

6284 sayılı Kanun m.2/1-d, şiddeti kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle veya acı çekmesiyle sonuçlanan ya da sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranış olarak tanımlar. Ev içi şiddet tanımı da ekonomik şiddeti açıkça kapsar (m.2/1-b).

Tanım yalnız fiilî zararı değil, buna yönelik tehdit ve baskıyı ve özgürlüğün keyfî engellenmesini de içerir. Bu nedenle ekonomik şiddetin varlığı için mağdurun tamamen yoksullaşmış olması gerekmez.

Şiddet mağduru, bu davranışlara doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalan ya da kalma tehlikesi bulunan kişidir (m.2/1-e). Aynı haneyi paylaşmayan aile bireyleri arasındaki davranışlar da ev içi şiddet sayılabilir.

Hangi Davranışlar Ekonomik Şiddet Sayılır?

Kanun ekonomik şiddet örneklerini tek tek saymaz; değerlendirme somut olaya göre yapılır. Uygulamada eşin maaşına veya banka kartına el konulması, zorunlu harcamalar için dahi para verilmemesi, eşin adına zorla kredi çekilmesi veya borçlandırılması sık karşılaşılan örneklerdir.

Eşin çalışmasının engellenmesi de bu kapsamda değerlendirilir. TMK m.192 uyarınca eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir; bu hakkın baskıyla engellenmesi ekonomik şiddet görünümündedir.

Ailenin giderlerine katkıdan kaçınmak da ekonomik şiddetle bağlantılıdır: eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılmak zorundadır (TMK m.186). Aile konutunu diğer eşin açık rızası olmadan devretmek veya kira sözleşmesini feshetmek ise TMK m.194 ile yasaklanmıştır.

Ekonomik Şiddete Karşı Hangi Koruma Kararları Alınabilir?

Aile mahkemesi hâkimi 6284 sayılı Kanun m.5 uyarınca şiddet uygulayanın müşterek konuttan uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsisine, korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine karar verebilir.

Ekonomik şiddet bakımından en önemli hüküm m.5/4’tür: şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyor veya katkıda bulunuyorsa ve TMK’ya göre nafaka hükmedilmemişse, hâkim mağdurun yaşam düzeyini gözeterek talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir.

Hâkim bu tedbirlerle birlikte TMK hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (m.5/3). Koruma kararı için boşanma davası açılmış olması şart değildir.

Ekonomik Şiddet Boşanma Sebebi midir?

TMK’da “ekonomik şiddet” adıyla ayrı bir boşanma sebebi yoktur; ancak bu davranışlar genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında ileri sürülebilir (TMK m.166/1). Ortak hayatın sürdürülmesi eşten beklenemeyecek hâle gelmişse her eş boşanma davası açabilir.

Mahkeme, ekonomik baskının süresini, yoğunluğunu ve eşin günlük yaşamına etkisini değerlendirerek kusur belirlemesi yapar. Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı bulunur (m.166/2).

Dava açıldığında hâkim davanın devamı süresince eşlerin barınması ve geçimi dahil gerekli geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Ekonomik şiddet gören eş bu çerçevede tedbir nafakası talep edebilir.

Nafaka ve Tazminat İstenebilir mi?

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten uygun bir maddi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174).

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175).

Ekonomik şiddet çoğu zaman mağdurun gelirsiz kalmasıyla sonuçlandığından, bu talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmeli ve mağdurun gelir durumunu gösteren belgeler dosyaya sunulmalıdır.

Ekonomik Şiddetin İspatı İçin Neler Toplanmalı?

Banka hesap dökümleri, maaş hesabına kimin erişim sağladığını gösteren kayıtlar, eş adına çekilen kredilere ilişkin belgeler ve kredi kartı ekstreleri en güçlü delillerdir. Maaşın düzenli olarak diğer eşin hesabına aktarıldığı dekontlarla gösterilebilir.

Para istendiğinde verilen olumsuz cevapları içeren mesajlar, e-postalar ve tanık beyanları da değerlendirilir. İş teklifinin veya işe devamın engellendiğini gösteren yazışmalar TMK m.192 bağlamında önemlidir.

Delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmesine dikkat edin; başkasının hesabına izinsiz erişimle elde edilen kayıtlar hem delil olarak tartışmalı hâle gelir hem de ayrı sorumluluk doğurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ekonomik şiddet kanunda tanımlı mı?

Evet, 6284 sayılı Kanun m.2 şiddet ve ev içi şiddet tanımlarında ekonomik şiddeti açıkça sayar.

Eşimin maaşıma el koyması ekonomik şiddet mi?

Somut olaya göre değerlendirilir; uygulamada maaş veya banka kartına el konulması tipik ekonomik şiddet örneği kabul edilir.

Ekonomik şiddet için koruma kararı alınabilir mi?

Evet, aile mahkemesi 6284 m.5’teki tedbirlere karar verebilir.

Koruma kararıyla nafaka bağlanabilir mi?

Şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyorsa hâkim talep olmasa bile tedbir nafakasına hükmedebilir (6284 m.5/4).

Eşim çalışmama izin vermiyor, bu hukuka aykırı mı?

Eşler meslek ve iş seçiminde birbirinin iznini almak zorunda değildir (TMK m.192).

Ekonomik şiddet nedeniyle boşanabilir miyim?

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açılabilir (TMK m.166).

Ekonomik şiddet gören eş tazminat alabilir mi?

Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi ve manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174).

Boşanma davası sürerken geçimimi nasıl sağlarım?

Hâkim dava süresince eşlerin geçimine ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169).

Eşim aile konutunu bana sormadan satabilir mi?

Diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu devredilemez (TMK m.194).