Bir İşin Yapılmasına İlişkin İlamın İcrası

Bir İşin Yapılmasına İlişkin İlam Nedir?

İİK m.30, para ödenmesi veya taşınır teslimi dışında kalan ve borçluya belirli bir eylemi yapma ya da bir eylemden kaçınma yükümlülüğü getiren ilamların icrasını düzenler. Örneğin bir duvarın yıkılması, bir tadilatın tamamlanması, bir belgenin düzenlenmesi veya bir yapının eski hâle getirilmesi bu tür ilamlardandır.

Bu ilamlar para alacağı gibi haciz yoluyla doğrudan tahsil edilemez; icra dairesi borçluyu işi yapmaya zorlar, yapmazsa işin başkasına yaptırılmasını sağlar. İrtifak hakkının kurulması veya kaldırılmasına ilişkin ilamlar ise ayrı bir hükümle, İİK m.31 uyarınca yedi günlük icra emriyle icra edilir.

Temyiz kural olarak kararın icrasını durdurmaz; ancak kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.367). Bu nedenle ilamın konusu, takibin ne zaman başlatılabileceğini doğrudan etkiler.

İcra Emri Neleri İçerir ve Süre Nasıl Belirlenir?

İlam icra dairesine verildiğinde icra memuru, İİK m.24’teki şekilde düzenlenen bir icra emrini borçluya tebliğ eder ve işin ilamda gösterilen süre içinde yapılmasını emreder (İİK m.30/1). İcra emrinde tarafların kimliği, ilamı veren mahkeme, ilamın tarih ve numarası yazılır.

İlamda bir süre belirtilmemişse icra memuru işin niteliğine göre başlama ve bitirme zamanlarını kendisi tayin eder. Bu nedenle basit bir işte kısa, teknik bir tadilatta daha uzun bir süre verilmesi mümkündür.

Tayin edilen süreye veya icra emrinin içeriğine karşı itirazlar, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür (İİK m.16).

Borçlu İşi Yapmazsa Ne Olur?

Borçlu belirlenen sürede işe başlamaz veya işi bitirmezse ve iş başka bir kişi tarafından yapılabilecek nitelikteyse, alacaklının talebiyle gerekli masraf icra memurunca bilirkişiye takdir ettirilir (İİK m.30/2).

Alacaklı, masrafın ileride borçludan tahsil edilmek üzere kendisi tarafından karşılanmasını kabul ederse iş hemen yaptırılır. Kabul etmezse ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan borçlunun yeterli malı haczedilip paraya çevrilir ve iş bu parayla yaptırılır.

İş yalnız borçlunun kendisi tarafından yapılabilecek nitelikteyse, örneğin kişisel bilgi veya beceri gerektiriyorsa, masraf takdiri yolu işlemez. Bu durumda alacaklı, makbul bir mazereti olmadan ilama uymayan borçlu hakkında şikâyette bulunur ve üç aya kadar tazyik hapsi istenir (İİK m.343).

Bir İşin Yapılmamasına İlişkin İlamlar

İlam borçluya bir işi yapmamayı emrediyorsa, icra dairesi ilamın hükmünü aynı süreli bir emirle borçluya tebliğ eder ve bu emirde ilama muhalefetin İİK m.343’teki tazyik hapsini gerektirdiği yazılır (İİK m.30/3).

Tazyik hapsi bir ceza değil, borçluyu ilama uymaya zorlayan bir araçtır. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu ilamın gereğini yerine getirirse tahliye edilir.

İlam yerine getirildikten sonra borçlu hükmü ortadan kaldıran bir eylemde bulunursa, örneğin yıkılan yapıyı yeniden inşa ederse, mahkemeden yeni bir karar almaya gerek kalmadan önceki ilam tekrar zorla yerine getirilir (İİK m.30/4).

Borçlu Hangi Yollara Başvurabilir?

İlama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, icra mahkemesince kabul edilecek bir teminat gösterirse icranın geri bırakılması için karar alması amacıyla kendisine uygun bir süre verilir (İİK m.36). Devlet ve adli yardımdan yararlananlar teminat göstermekle yükümlü değildir.

İlam kaldırılır veya bozulursa icra işlemleri olduğu yerde durur; icra tamamlanmışsa ve borçlunun yükümlülüğü olmadığı kesin bir ilamla anlaşılırsa, ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan icra eski hâline iade edilir (İİK m.40).

Ayrıca ilama dayanan takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). Uzun süre hareketsiz kalan dosyalarda borçlu bu zamanaşımını ileri sürebilir.

Adım Adım: Alacaklı Ne Yapmalı?

Önce ilamın kesinleşme şartına bağlı olup olmadığını kontrol edin; ardından ilamı yetkili icra dairesine vererek ilamlı takip başlatın. İlamda süre yoksa icra memurunun işin niteliğine uygun bir süre tayin etmesini talep edin.

Süre dolduğunda işin yapılıp yapılmadığını tutanakla tespit ettirin. İş başkası tarafından yapılabilecekse masrafın bilirkişiye takdir ettirilmesini isteyin; masrafı peşin karşılayıp karşılamayacağınıza bu aşamada karar verin.

İş yalnız borçlu tarafından yapılabilecekse veya yapmama borcu ihlal edilmişse, icra mahkemesine İİK m.343 uyarınca şikâyette bulunun. Borçlunun ilamı yerine getirdikten sonra eski duruma dönmesi hâlinde yeni dava açmadan önceki ilamın yeniden icrasını isteyebileceğinizi unutmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir işin yapılmasına dair ilam hangi maddeye göre icra edilir?

Bu ilamlar İİK m.30 uyarınca icra emri tebliğ edilerek icra edilir; irtifak hakkına ilişkin ilamlar için İİK m.31 uygulanır.

İlamda süre yazmıyorsa borçluya ne kadar süre verilir?

İcra memuru işin niteliğine göre başlama ve bitirme zamanlarını kendisi belirler (İİK m.30/1).

Borçlu işi yapmazsa alacaklı işi kendisi yaptırabilir mi?

Evet, iş başkasınca yapılabilecekse masraf bilirkişiye takdir ettirilir ve iş borçlu hesabına yaptırılır (İİK m.30/2).

Tazyik hapsi kaç ay olabilir?

İlama makbul mazeret olmadan muhalefet eden borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.343).

Tazyik hapsi için şikâyet şart mı?

Evet, tazyik hapsi lehine hüküm verilen kişinin şikâyeti üzerine verilir (İİK m.343).

Borçlu ilama uyarsa hapisten çıkar mı?

Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra ilamın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.343).

İlam kesinleşmeden takip yapılabilir mi?

Kural olarak evet; ancak kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz ayni haklarına ilişkin kararlar kesinleşmeden icra edilemez (HMK m.367).

Borçlu işi yaptıktan sonra eski hâle getirirse yeni dava gerekir mi?

Hayır, mahkemeden ayrıca hüküm almadan önceki ilam tekrar zorla yerine getirilir (İİK m.30/4).

İlamlı takip ne zaman zamanaşımına uğrar?

İlama dayanan takip son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39).