Avukatın Hatasından Sorumluluğu

Avukatın Özen Borcu Neyi Kapsar?

TBK m.506/2 uyarınca vekil, üstlendiği iş ve hizmetleri vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Özen borcundan doğan sorumluluğun belirlenmesinde, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır (m.506/3).

Avukatlar ayrıca Avukatlık Kanunu m.34 uyarınca yüklendikleri görevleri özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve Türkiye Barolar Birliğinin meslek kurallarına uymakla yükümlüdür.

Özen borcu, avukatın davayı mutlaka kazanmasını değil, işi hukuka ve mesleğin gereklerine uygun yürütmesini ifade eder. Avukat sonucu değil, doğru ve özenli çabayı üstlenir; bu nedenle kaybedilen her dava avukatın sorumluluğunu doğurmaz.

Hangi Hatalar Sorumluluk Doğurur?

Uygulamada en sık karşılaşılan örnek, hak düşürücü sürelerin veya kanun yolu sürelerinin kaçırılmasıdır: işe iade davasının, istinaf veya temyiz başvurusunun süresinde yapılmaması ya da zamanaşımına uğratılan bir alacak bunun tipik örnekleridir.

Bunun yanında delillerin süresinde sunulmaması, gerekli ihtiyati tedbir veya haczin istenmemesi, yanlış mahkemede dava açılması, müvekkilin açık talimatına aykırı davranılması ve müvekkile işin durumu hakkında bilgi verilmemesi de özen borcuna aykırılık oluşturabilir.

Tahsil edilen paranın müvekkile zamanında ödenmemesi ise yalnızca hukuki sorumluluk değil, cezai ve disiplin sorumluluğu da doğurabilir. Avukatın görev ve yetkisini kötüye kullanması hâlinde TCK m.257 hükümleri uygulanır (Avukatlık Kanunu m.62).

Tazminat İçin Neyin İspatı Gerekir?

TBK m.112 uyarınca borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür. Bu nedenle kusursuzluğu ispat yükü avukattadır.

Müvekkilin ise sözleşmeye aykırılığı ve zararı ortaya koyması gerekir. En zor nokta çoğu zaman zarar ile hata arasındaki illiyet bağıdır: örneğin kaçırılan temyiz başvurusu yapılsaydı kararın bozulup bozulmayacağı ayrıca değerlendirilir.

Uygulamada bu “varsayımsal dava” incelemesi, çoğunlukla bilirkişi desteğiyle yapılır. Kaybedilen hakkın gerçekte elde edilebilir olduğu ölçüde tazminata hükmedilir; bazı durumlarda kaybedilen şans oranında indirim tartışılır.

Avukata Karşı Dava Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?

Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Ancak TBK m.147/5, vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için beş yıllık zamanaşımı öngörür.

Vekilin özen borcuna aykırılıktan doğan tazminat talebine hangi sürenin uygulanacağı konusunda farklı görüşler bulunmaktadır: bir görüş m.147/5’in açık lafzına dayanarak beş yılı esas alırken, diğer görüş bu hükmün dönemsel ve ücret niteliğindeki alacaklara yönelik olduğunu savunarak on yıllık genel süreyi uygular.

Bu belirsizlik karşısında temkinli yaklaşım, tazminat talebinin hatanın öğrenilmesinden itibaren beş yıl dolmadan ileri sürülmesidir. Sürenin başlangıcı da somut olaya göre değişebildiğinden, gecikmeden hukuki destek alınmalıdır.

Baroya Şikâyet ve Disiplin Süreci

Avukatlara; avukatlık onur ve unvanına, savunma hakkının gerektirdiği saygı ve güvene veya özen ve doğruluk yükümlülüklerine uymayan davranışları tespit edildiğinde, ihlalin niteliğine ve ağırlığına göre disiplin cezası verilir (Avukatlık Kanunu m.134).

Şikâyet, avukatın kayıtlı olduğu baroya yazılı olarak yapılır. Disiplin süreci tazminat davasından bağımsızdır: disiplin cezası müvekkilin zararını karşılamaz, ancak tazminat davasında dikkate alınabilecek bir tespit sağlayabilir.

Meslekten çıkarma cezası verilen avukatlar hakkında işten yasaklama kararı da verilir (Avukatlık Kanunu m.154). Ağır ihlallerde disiplin ve ceza yolları birlikte işletilebilir.

Avukatınızın Hata Yaptığını Düşünüyorsanız

Önce dosyanın güncel durumunu öğrenin: UYAP Vatandaş Portal üzerinden dosyanızı görebilir, sürelerin kaçırılıp kaçırılmadığını ve hangi tarihte hangi işlemin yapıldığını kontrol edebilirsiniz.

Avukatınızdan yazılı bilgi ve hesap isteyin; vekil, işin durumu hakkında bilgi vermek ve hesap vermekle yükümlüdür. Görüşme ve yazışmaları saklayın, verdiğiniz talimatları mümkünse yazılı olarak belgeleyin.

Hatanın telafi edilip edilemeyeceğini değerlendirmek için başka bir avukattan görüş alın. Bazı süre kaçırmalarında eski hâle getirme gibi yollar hâlâ açık olabilir; tazminat talebi için ise zamanaşımını göz önünde tutarak hareket edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Avukat davayı kaybederse tazminat öder mi?

Hayır, yalnızca kaybetmek yetmez; avukatın özen borcuna aykırı davrandığı ve bundan zarar doğduğu gerekir (TBK m.506).

Avukat süreyi kaçırırsa ne olur?

Kusursuzluğunu ispat edemezse doğan zarardan sorumludur (TBK m.112).

Avukatın kusurunu ben mi ispat edeceğim?

Sözleşmeye aykırılık hâlinde kusursuzluğunu ispat yükü avukattadır; zararı ve illiyeti ise müvekkil ortaya koymalıdır (TBK m.112).

Avukata karşı tazminat davasında zamanaşımı kaç yıl?

Vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için beş yıl öngörülmüştür (TBK m.147/5); uygulamada on yıl görüşü de bulunduğundan beş yılı esas almak temkinlidir.

Avukatı baroya şikâyet edebilir miyim?

Evet, özen ve doğruluk yükümlülüğüne aykırı davranışlar disiplin cezası gerektirir (Avukatlık Kanunu m.134).

Avukat tahsil ettiği parayı vermezse suç olur mu?

Görev ve yetkisini kötüye kullanan avukat TCK m.257’ye göre cezalandırılır (Avukatlık Kanunu m.62).

Özen borcu neye göre ölçülür?

Benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre (TBK m.506/3).

Avukat işi başkasına verebilir mi?

Kural olarak bizzat ifa etmelidir; yetki verilmişse veya durum zorunlu kılıyorsa başkasına yaptırabilir (TBK m.506/1).

Disiplin cezası tazminat sağlar mı?

Hayır, disiplin süreci ayrıdır; zarar için ayrıca tazminat talep edilmesi gerekir.