Üçüncü Kişinin Zimmet Kararına İtirazı

Borcun Zimmette Sayılması Ne Anlama Gelir?

İİK m.89 uyarınca haciz ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz etmeyen üçüncü kişi, gerçekte borçlu olmasa bile borç zimmetinde, mal da elinde sayılır. Uygulamada buna “zimmet kararı” ya da “zimmete geçirme” denir; aslında ayrı bir mahkeme kararı değil, kanunun itirazsızlığa bağladığı bir sonuçtur.

Haciz ihbarnamesi, takip borçlusunun üçüncü kişiden olan alacağı veya üçüncü kişi elindeki taşınır malı haczedildiğinde gönderilir. İhbarname, üçüncü kişiye borcunu artık yalnız icra dairesine ödeyebileceğini, borçluya yapılacak ödemenin geçerli olmayacağını bildirir.

Bu nedenle bir işveren, banka, kiracı ya da ticari müşteri olarak ihbarname alan herkes, gerçekten borcu olup olmadığına bakmaksızın süreyi takip etmelidir. Sessiz kalmak, ileride borç olmadığını ispat yükünü üçüncü kişiye yükler.

Birinci Haciz İhbarnamesine Nasıl İtiraz Edilir?

Üçüncü kişi, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak itiraz edebilir (İİK m.89/2). İtiraz sebepleri kanunda örnek olarak sayılmıştır: borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, borcun tebliğden önce ödendiği, malın borçluya ait olmadığı veya kendisine rehnedildiği gibi.

Üçüncü kişinin beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir. Haciz ihbarnamesi bir tüzel kişinin şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilebilir; merkez, tüm şubeleri kapsayacak biçimde beyanda bulunmakla yükümlüdür.

Gerçeğe aykırı beyan riski de vardır. Üçüncü kişi süresinde itiraz ederse alacaklı, verilen cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin İİK m.338/1 uyarınca cezalandırılmasını ve tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir (İİK m.89/4).

İkinci Haciz İhbarnamesi Geldiyse Ne Yapılmalı?

Birinci ihbarnameye itiraz edilmezse, borcun zimmette sayıldığı ikinci bir ihbarname ile bildirilir ve üçüncü kişiye yeniden 7 gün süre verilir (İİK m.89/3). Bu süre içinde kanunda sayılan sebeplerle itiraz edilebilir ya da zimmette sayılan borç icra dairesine ödenir.

İkinci ihbarname, itiraz için ikinci ve son idari fırsattır. İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği m.43 de ikinci ihbarnamede birinci ihbarnamenin tebliğ tarihinin ve yedi günlük sürenin açıkça gösterilmesini öngörür.

Bu aşamada da itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa üçüncü kişiye bir bildirim (uygulamada “üçüncü haciz ihbarnamesi”) gönderilir. Artık itiraz yolu kapanmış, dava yolu açılmıştır.

Menfi Tespit Davası: 15 ve 20 Günlük Süreler

Üçüncü bildirimi alan kişi, 15 gün içinde parayı ödemek, malı teslim etmek ya da menfi tespit davası açmak zorundadır (İİK m.89/3). Dava, takibin yapıldığı veya üçüncü kişinin yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır.

Davanın açıldığını gösteren belge, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 20 gün içinde icra dairesine teslim edilirse üçüncü kişi hakkındaki cebri icra işlemleri, dava sonunda verilecek kararın kesinleşmesine kadar durur. Bu dönemde İİK m.106’daki süreler işlemez.

Davada ispat yükü üçüncü kişidedir: takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın ona ait olmadığını ispat etmek zorundadır. Davayı kaybeden üçüncü kişi, dava konusunun yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu davalar maktu harca tabidir.

Süre Kaçırıldıysa: Mazeret ve İade Davası

Üçüncü kişi kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle ihbarnameye süresinde itiraz edemediyse İİK m.65’teki gecikmiş itiraz hükmü uygulanır (İİK m.89/5). Borçlu için öngörülen bu yolda engel kalktıktan sonra 3 gün içinde mazeret delilleriyle başvurmak gerekir.

Her hâlde üçüncü kişi, ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesi için borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açabilir (İİK m.89/5). Bu, zimmet sonucunun kesin bir kayıp olmadığını gösterir; ancak ispat yükü ağır ve süreç uzundur.

Malın teslimi mümkün olmazsa alacaklı icra mahkemesine başvurarak malın değerini üçüncü kişiye ödetebilir (İİK m.89/6). Bu nedenle elinde başkasına ait mal bulunan kişi de süreleri aynı dikkatle izlemelidir.

Adım Adım Ne Yapmalı

İhbarnamenin tebliğ tarihini hemen not edin ve 7 günlük süreyi o günden başlatın. Borçluya karşı gerçekten bir borcunuz yoksa ya da borç tebliğden önce ödendiyse, bunu kısa ve açık bir dilekçeyle icra dairesine bildirin; belgeleri (ödeme dekontu, sözleşmenin sona erdiğini gösteren yazı) ekleyin.

Borcunuz varsa, borçluya ödeme yapmayı durdurun ve ödemeleri icra dairesinin banka hesabına yatırın. İhbarname geldikten sonra borçluya yapılan ödeme geçerli sayılmaz ve ikinci kez ödeme riski doğar.

İkinci veya üçüncü ihbarname elinize ulaştıysa süreler daralmıştır: ikinci ihbarnamede 7 gün, üçüncü bildirimde dava için 15 gün, dava belgesini sunmak için 20 gün vardır. Menfi tespit davasında yüzde yirmi tazminat riski bulunduğundan, dava öncesinde borcun bulunmadığını gösteren delillerin gücü değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Haciz ihbarnamesine itiraz süresi kaç gün?

Birinci haciz ihbarnamesine tebliğden itibaren 7 gün içinde yazılı veya sözlü olarak itiraz edilir (İİK m.89/2).

İtiraz için avukat veya harç gerekir mi?

Üçüncü kişinin beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir; icra dairesine doğrudan yazılı veya sözlü itiraz yapılabilir (İİK m.89).

İkinci haciz ihbarnamesine itiraz edilebilir mi?

Evet. İkinci ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde kanunda sayılan sebeplerle itiraz edilebilir (İİK m.89/3).

Zimmet kararından sonra dava açma süresi ne kadar?

Üçüncü bildirimin tebliğinden itibaren 15 gün içinde menfi tespit davası açılmalıdır (İİK m.89/3).

Menfi tespit davası açınca icra durur mu?

Dava açıldığını gösteren belge bildirimden itibaren 20 gün içinde icra dairesine sunulursa, cebri icra işlemleri kararın kesinleşmesine kadar durur (İİK m.89/3).

Menfi tespit davasını kaybedersem ne olur?

Mahkeme, dava konusunun yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmeder (İİK m.89/3).

Hastalık nedeniyle süreyi kaçırdım, ne yapabilirim?

Kusursuz bir engel varsa İİK m.65’teki gecikmiş itiraz yolu uygulanır; engel kalktıktan sonra 3 gün içinde mazeret delilleriyle başvurulmalıdır.

Haksız yere ödediğim parayı geri alabilir miyim?

Üçüncü kişi, ödemek zorunda kaldığı paranın iadesi için borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açabilir (İİK m.89/5).

Gerçeğe aykırı itiraz edersem sorumlu olur muyum?

Alacaklı cevabın aksini ispat ederse, İİK m.338/1 uyarınca ceza ve ayrıca tazminat istenebilir (İİK m.89/4).