Vergi, SGK primi ve diğer kamu alacakları icra dairesi yerine 6183 sayılı Kanuna göre alacaklı idarece tahsil edilir. Borçluya ödeme emri gönderilir; 15 gün içinde ödenmezse mal, maaş ve banka hesabı haczedilir. Maaşın dörtte birinden az, üçte birinden fazla haczedilemez (6183 m.71).
Vergi, harç, idari para cezası, SGK primi gibi amme alacakları için alacaklı idare icra dairesine gitmez; alacağını 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca kendi tahsil birimi aracılığıyla takip eder. Vergi borçlarında vergi dairesi, SGK borçlarında sosyal güvenlik il müdürlüğü veya merkezi bu işi yürütür.
Bu nedenle kamu alacağı takibinde, ödeme emrine icra dairesinde itiraz veya icra mahkemesine şikâyet gibi İcra ve İflas Kanunu yolları doğrudan uygulanmaz. İtirazlar genel olarak vergi mahkemesine, SGK alacaklarında ise iş mahkemesine götürülür.
Kamu alacağı takibinin bir başka farkı hızıdır: idare, mahkeme kararı almadan borçlunun banka hesaplarına ve maaşına elektronik ortamda haciz bildirisi gönderebilir.
Kamu alacağını vadesinde ödemeyen borçluya, 15 gün içinde borcunu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiği bir ödeme emriyle bildirilir (6183 m.55). Ödeme emrinde borcun aslı ve ferileri, nereye ödeneceği ve ödenmezse cebren tahsil edileceği yazılır.
Borcu olmadığını, kısmen ödediğini veya borcun zamanaşımına uğradığını ileri süren borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde itiraz yoluna başvurabilir (6183 m.58). Vergi alacaklarında bu başvuru uygulamada vergi mahkemesinde dava açılarak yapılır.
Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmın dayanağını ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (6183 m.58).
Ödeme emrine rağmen borç ödenmezse tahsil dairesi, borçlunun mal bildiriminde gösterdiği veya kendisinin tespit ettiği taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve haklarından, kamu alacağına yetecek miktarı haczeder (6183 m.62).
Başkasına ait olduğu ileri sürülen veya üçüncü kişinin istihkak iddia ettiği malların haczi en sona bırakılır. Haczedilen taşınmaz satışa çıkarılmadan önce borçlu, borca yetecek taşınır mal veya vadesi gelmiş sağlam bir alacak gösterirse, taşınmaz üzerindeki haciz baki kalmak kaydıyla gösterilen mal da haczedilir.
Kanun tahsil dairesine, alacaklı idarenin ve borçlunun menfaatlerini mümkün olduğunca bağdaştırma görevi verir (6183 m.62). Bu hüküm, orantısız hacizlere karşı borçlunun dayanabileceği bir ilkedir.
Maaş, ücret ve emekli aylıkları kısmen haczedilebilir. Haczedilecek miktar üçte birden çok, dörtte birden az olamaz. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin ise onda birinden fazlası haczedilemez (6183 m.71). Bu oranlar, İcra ve İflas Kanunundaki maaş haczinden farklıdır.
Bankadaki hesaplar, maaşlar ve kira gibi üçüncü kişilerdeki alacaklar, üçüncü kişiye haciz bildirisi tebliğ edilerek haczedilir. Haciz bildirileri bankalara elektronik ortamda ve genel müdürlük düzeyinde de gönderilebilir (6183 m.79).
Haciz bildirisi alan üçüncü kişi, borcu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını 7 gün içinde tahsil dairesine yazıyla bildirmek zorundadır. Süresinde itiraz etmezse mal elinde ve borç zimmetinde sayılır; bu durumda bir yıl içinde menfi tespit davası açarak borçlu olmadığını ispat etmesi gerekir (6183 m.79).
Sosyal Güvenlik Kurumunun süresinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanun, birkaç madde dışında aynen uygulanır ve Kurum, bu Kanunda Maliye Bakanlığına verilen yetkileri kullanır (5510 m.88).
SGK alacaklarının takibinden doğan uyuşmazlıklarda, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yerdeki iş mahkemesi yetkilidir. Ancak iş mahkemesine başvurulması takibi ve tahsili durdurmaz (5510 m.88).
Şirketlerin prim borçlarında kanuni temsilciler ve üst düzey yöneticiler, işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilir. Bu nedenle şirket yöneticilerine şahsen ödeme emri ve haciz gelmesi uygulamada sık görülür.
6183 sayılı Kanun, borçlunun ve ailesinin temel yaşamını korumak için bazı malları haciz dışında bırakır: kişisel ve mesleki eşya, yatak takımları, vazgeçilemeyecek mutfak ve ev eşyası, meslek için gerekli alet ve kitaplar, iki aylık yiyecek ve yakacak, bedensel zararlar için ödenen tazminatlar bunlar arasındadır (6183 m.70).
Borçlunun hâline münasip evi de haczedilemez. Ancak evin değeri fazla ise, bedelinden borçlunun hâline uygun bir ev alınabilecek kısım kendisine bırakılmak şartıyla haczedilip satılabilir (6183 m.70/11).
Bir malın haczedilemeyecek nitelikte olduğunu düşünen borçlu, bu itirazını haciz işlemine karşı açacağı davada ileri sürebilir. Vergi alacaklarında bu dava vergi mahkemesinde, SGK alacaklarında iş mahkemesinde görülür.
Borçlu 15 gün içinde borcu ödemeli veya mal bildiriminde bulunmalıdır (6183 m.55).
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gündür; vergi alacaklarında uygulamada vergi mahkemesinde dava açılır (6183 m.58).
Dörtte birden az, üçte birden fazla olamaz; asgari ücreti aşmayan gelirlerin onda birinden fazlası haczedilemez (6183 m.71).
Evet, bankaya elektronik ortamda haciz bildirisi gönderilerek hesap haczedilebilir (6183 m.79).
Borçlunun hâline münasip evi haczedilemez; ancak değeri fazla ise uygun bir ev alınabilecek bedel bırakılarak satılabilir (6183 m.70).
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yerdeki iş mahkemesine; başvuru tahsili durdurmaz (5510 m.88).
Kanuni temsilciler ve üst düzey yöneticiler işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilir (5510 m.88).
Borç veya mal yoksa bunu 7 gün içinde tahsil dairesine yazıyla bildirmelidir; aksi hâlde borçlu sayılır (6183 m.79).
Hayır, kamu alacakları 6183 sayılı Kanuna göre alacaklı idarenin kendi tahsil birimi tarafından takip edilir.
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.