Tarhiyat Öncesi Uzlaşma

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Hangi Durumlarda Mümkün?

Maliye Bakanlığı, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilere ilişkin kesilecek vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirlenen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir (VUK ek m.11). Uzlaşma, yalnız inceleme sonucu yapılacak tarhiyatlar içindir.

VUK m.359’da yazılı kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilecek cezalar ile bu fiillere iştirak edenlere kesilecek cezalar uzlaşmanın kapsamı dışındadır (VUK ek m.11). Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tespiti bulunan dosyalarda bu istisna özellikle önemlidir.

Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında uzlaşmaya konu olabilecek tutarın tespitinde, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınır (VUK ek m.11). Kanundaki parasal eşik yeniden değerleme ile değiştiğinden güncel tutar ayrıca kontrol edilmelidir.

Uzlaşma Talebi Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Nezdinde vergi incelemesi yapılan kimseler, incelemenin başlangıcından inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar her zaman uzlaşma talebinde bulunabilir (Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği m.9/1).

Harici bilgilere dayanılarak mükellefin bilgisi dışında yapılan incelemelerde inceleme elemanı mükellefi uzlaşmaya davet edebilir; bu durumda davet yazısının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde uzlaşma talebinde bulunulabilir (Yönetmelik m.9/2, m.11).

Talep, mükellef tarafından bizzat veya noter vekâletnamesine dayanarak vekili aracılığıyla, yazılı olarak incelemeyi yapana veya bağlı olduğu birime yapılır; Bakanlık bilgi işlem sistemleri üzerinden elektronik başvuru da mümkündür. Talebin inceleme tutanağına yazılması da yazılı başvuru yerine geçer (Yönetmelik m.8).

Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?

İncelemeyi yapan, uzlaşma komisyonu başkanıyla temas kurarak uzlaşma gününü belirler ve bu gün, uzlaşma gününden en az 15 gün önce mükellefe bildirilir; mükellef isterse daha erken bir tarih belirlenebilir (Yönetmelik m.10).

Uzlaşmaya konu tarh edilecek vergi ve kesilmesi öngörülen ceza miktarı, incelemeyi yapanın düzenlediği raporla uzlaşma gününden en az 15 gün önce komisyona ve mükellefe bildirilir; rapor mükellefe ve komisyona ulaşmadan uzlaşma yapılamaz (Yönetmelik m.13).

Mükellef, uzlaşma gününden önce yazılı olarak talebinden vazgeçebilir; bu durumda uzlaşma istememiş gibi işlem yapılır (Yönetmelik m.12/3). Görüşmede kısmi uzlaşma da mümkündür; uzlaşılamayan matrah farkları için tarhiyat yapılır (Yönetmelik m.16).

Uzlaşma Sağlanır veya Sağlanamazsa Ne Olur?

Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılırsa tutanakla tespit edilen bu husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (VUK ek m.11). Uzlaşılan cezalar hakkında ayrıca başka bir indirim de uygulanmaz (VUK ek m.9).

Tarhiyat öncesi uzlaşma temin edilemez veya uzlaşmaya varılamazsa, mükellef cezanın kesilmesinden sonra tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemez (VUK ek m.11). Bu nedenle tarhiyat öncesi uzlaşmaya gitmek, sonraki uzlaşma imkânından vazgeçmek anlamına gelir.

Uzlaşma davetine icabet edilmemesi, uzlaşmaya gelinip tutanağın imzalanmaması veya ihtirazi kayıtla imzalanmak istenmesi hâllerinde uzlaşma temin edilememiş sayılır. Uzlaşılamayan hâlde tutanağa komisyonun teklifi yazılır; mükellef dava açma süresinin son günü mesai bitimine kadar bu teklifi kabul ettiğini dilekçeyle bildirirse uzlaşma vaki olmuş sayılır (Yönetmelik m.16).

7524 Sayılı Kanunla Ne Değişti?

28/7/2024 tarihli 7524 sayılı Kanunla VUK’un uzlaşma hükümlerinde değişiklik yapılmış ve kanun metnindeki “vergi” ibareleri çıkarılarak uzlaşmanın konusu cezalar olarak düzenlenmiştir (VUK ek m.1, ek m.7, ek m.11). Güncel metne göre vergi aslı uzlaşma konusu değildir.

Değişiklikten önce uzlaşma talep edilmiş, ancak uzlaşma günü verilmemiş, görüşme yapılmamış, ertelenmiş veya talep süresi henüz geçmemiş vergi ve cezalar için değişiklikten önceki hükümler uygulanır (VUK geçici m.35).

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği’nin bazı hükümleri hâlâ “vergi ve ceza” ifadesini kullanmaktadır. Kanun ile yönetmelik arasındaki bu farkın uygulamaya nasıl yansıdığı, Gelir İdaresi’nin güncel düzenlemeleri ve komisyon uygulamasıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Uzlaşmaya Başvurmadan Önce Değerlendirilmesi Gerekenler

Tek şans kuralı: Tarhiyat öncesi uzlaşmada sonuç alınamazsa tarhiyat sonrası uzlaşma yolu kapanır. Raporun eleştirilerinin hukuki dayanağı zayıfsa, uzlaşma ile dava yolu arasındaki tercih dikkatle tartılmalıdır.

İndirim alternatifi: İhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde başvurup vergiyi ve cezanın yarısını vadesinde ödeyeceğini bildiren mükellef için kesilen cezanın yarısı indirilir (VUK m.376). Uzlaşma teklifini bu seçenekle karşılaştırın.

Raporu inceleyin: Uzlaşma gününden en az 15 gün önce size bildirilecek raporu satır satır okuyun; kanuna nüfuz edememe, yanılma, maddi hata veya yargı kararları ile idare görüşü arasındaki farklılık gibi uzlaşma gerekçelerini belgeleyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Tarhiyat öncesi uzlaşma talebi ne zamana kadar yapılır?

İncelemenin başlangıcından son tutanağın düzenlenmesine kadar her zaman yapılabilir (Yönetmelik m.9).

Uzlaşmaya davet edilirsem kaç gün içinde başvurmalıyım?

Davet yazısının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde (Yönetmelik m.9).

Uzlaşma günü bana ne kadar önce bildirilir?

Uzlaşma gününden en az 15 gün önce bildirilir; isterseniz daha erken bir tarih belirlenebilir (Yönetmelik m.10).

Kaçakçılık cezalarında uzlaşma yapılabilir mi?

Hayır; VUK m.359’daki fiillerle ziyaa sebebiyet verilmesi hâlinde kesilecek cezalar uzlaşma dışındadır (VUK ek m.11).

Tarhiyat öncesi uzlaşmada anlaşamazsam sonra uzlaşma isteyebilir miyim?

Hayır; tarhiyat sonrası uzlaşma talep edilemez (VUK ek m.11).

Uzlaştığım konuda dava açabilir miyim?

Hayır; uzlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz ve şikâyette bulunulamaz (VUK ek m.11).

Uzlaşma talebimden vazgeçebilir miyim?

Uzlaşma gününden önce yazılı olarak vazgeçebilirsiniz (Yönetmelik m.12).

Komisyonun teklifini sonradan kabul edebilir miyim?

Dava açma süresinin son günü mesai bitimine kadar dilekçeyle kabul ederseniz uzlaşma vaki olmuş sayılır (Yönetmelik m.16).

Vergi aslı için uzlaşma yapılabilir mi?

7524 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle kanun metninde uzlaşmanın konusu cezalar olarak düzenlenmiştir; geçiş dönemindeki talepler için eski hükümler uygulanır (VUK geçici m.35).