Suça teşebbüs hâlinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre cezasının dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilerek cezalandırılır; ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on dört yıldan yirmi bir yıla, müebbet hapis yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Fail icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabasıyla neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 35. maddesine göre kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur. Buna göre üç unsur aranır: suç işleme kastı, elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlama ve neticenin failin iradesi dışındaki nedenlerle gerçekleşmemesi.
Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz. Ayrım, hareketin suçun kanuni tanımındaki fiile doğrudan yönelip yönelmediğine göre yapılır. Hareketin somut olayda neticeyi doğurmaya elverişli olmaması hâlinde de teşebbüsten söz edilemez.
Teşebbüs hâlinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on dört yıldan yirmi bir yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
İndirim oranı serbestçe değil, icra hareketlerinin ne kadar ilerlediği ve ortaya çıkan zarar ya da tehlikenin ağırlığı ölçüt alınarak belirlenir. Netice suçun tamamlanmasına yaklaşmışsa indirim oranı düşer; icra hareketleri başlangıç aşamasında kalmışsa indirim oranı yükselir. Uygulanan oran kararda gerekçelendirilir.
Kanunun 36. maddesine göre fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz. Bu hâlde failin ceza sorumluluğu, teşebbüs bakımından tamamen ortadan kalkar.
Vazgeçmenin gönüllü olması, failin dış bir engel nedeniyle değil, kendi iradesiyle hareketten dönmesini ifade eder. Yakalanma korkusu, kolluğun olay yerine gelmesi veya mağdurun direnci gibi dış etkenlerle hareketin yarıda kalması gönüllü vazgeçme sayılmaz; bu hâlde teşebbüs hükümleri uygulanır.
Gönüllü vazgeçme hâlinde fail teşebbüsten cezalandırılmaz; ancak tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır. Örneğin öldürme kastıyla başlanan eylemden vazgeçilmesine rağmen mağdurda yaralanma meydana gelmişse, gerçekleşen yaralama sonucundan sorumluluk devam eder.
Bu nedenle gönüllü vazgeçme, işlenmiş bulunan fiilleri hukuka uygun hâle getirmez. Vazgeçmenin hangi aşamada ve hangi iradeyle gerçekleştiği, dosyadaki tanık anlatımları, kamera kayıtları ve olay yeri tespitleriyle değerlendirilir.
Netice, hareketin yapılmasıyla birlikte gerçekleşen sırf hareket suçlarında ve taksirli suçlarda teşebbüs kural olarak söz konusu olmaz. Taksirli suçlarda fail neticeyi istememektedir; bu nedenle icra hareketlerinin yarıda kalmasından söz edilemez.
İcra hareketleri tamamlanmış olmakla birlikte neticenin gerçekleşmemesi hâlinde de teşebbüs hükümleri uygulanır. Suçun tamamlanıp tamamlanmadığı, kanuni tanımdaki neticenin gerçekleşip gerçekleşmediğine göre belirlenir; bu belirleme, uygulanacak indirim oranını da doğrudan etkiler.
Her iki kurumda da suç tamamlanmamıştır. Ayrım, tamamlanmamanın nedenine dayanır: netice failin elinde olmayan nedenlerle gerçekleşmemişse teşebbüs, failin kendi iradesiyle hareketten dönmesi veya neticeyi önlemesi hâlinde gönüllü vazgeçme söz konusu olur.
Bu ayrımın sonucu belirleyicidir. Teşebbüste ceza indirilerek uygulanırken, gönüllü vazgeçmede teşebbüsten dolayı ceza verilmez. Savunmada, hareketin durdurulmasının hangi saikle gerçekleştiği somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Oranı mahkeme belirler. Kanun dörtte bir ile dörtte üç arasında bir aralık öngörmüştür; meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı esas alınır ve seçilen oran kararda gerekçelendirilir.
Gönüllü vazgeçme, icra hareketleri devam eden ya da netice henüz gerçekleşmemiş suçlarda uygulanabilir. Suç tamamlandıktan sonra gösterilen davranışlar, koşulları varsa etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilir.
Hayır. Dış bir engel veya yakalanma tehlikesi nedeniyle hareketin yarıda kalması gönüllü vazgeçme sayılmaz. Bu hâlde teşebbüs hükümleri uygulanır.
Olmaz. Kanun icra hareketlerinin elverişli olmasını aramaktadır. Somut olayda neticeyi doğurmaya elverişli olmayan hareketler bakımından teşebbüsten sorumluluk doğmaz.
Uzlaştırma, suçun kendisinin kapsamda olup olmadığına göre belirlenir. Teşebbüs aşamasında kalması, suç uzlaştırma kapsamındaysa bu yola başvurulmasına engel değildir.
Şüpheli, sanık, mağdur veya katılan sıfatıyla yürüyen soruşturma ve davalarda savunma hazırlığı, dilekçe düzenlenmesi, delil talepleri ve kanun yolu başvuruları konusunda büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.