Şikâyete Bağlı Suçlarda Süre

Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

Türk Ceza Kanunu m.73/1’e göre şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişinin 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir; bu süre içinde şikâyet yapılmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet, soruşturma başlatılması için yeterli olmaz.

Şikâyete bağlı suçlarda devletin kendiliğinden harekete geçmesi, mağdurun iradesine bağlanmıştır. Kanun koyucu, mağdurun bu iradeyi makul bir süre içinde açıklamasını isteyerek hukuki belirsizliğin uzamasını önler.

6 aylık süre, şikâyete bağlı olmayan suçlar için geçerli değildir. Bu suçlarda Cumhuriyet savcısı suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatır; mağdurun şikâyeti yalnızca ihbar niteliği taşır.

Şikâyet Süresi Ne Zaman Başlar?

Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2). Yalnız fiilin öğrenilmesi yetmez; failin kimliği de bilinmelidir. Faili bilinmeyen bir olayda süre, fail öğrenilinceye kadar başlamaz.

Bu kuralın bir sınırı vardır: süre, dava zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla işler (TCK m.73/2). Beş yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK m.66/1-e); fail çok geç öğrenilse bile bu süre dolmuşsa şikâyet sonuç doğurmaz.

Hakaret suçu için 2024 yılında özel bir üst sınır getirilmiştir: şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 2 yılı geçemez (TCK m.73/2). Örneğin sosyal medyada yıllar önce yapılmış bir paylaşım sonradan fark edilse de 2 yıllık sınır aşılmışsa şikâyet mümkün değildir.

Hangi Suçlar Şikâyete Bağlıdır?

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, o suçun düzenlendiği maddede ayrıca belirtilir. Örneğin hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl hariç, mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.131/1).

Kasten yaralama suçunda, fiilin etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde soruşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.86/2). Ancak suçun eşe, üstsoya, altsoya, kardeşe karşı veya silahla işlenmesi gibi nitelikli hâllerde şikâyet aranmaz (TCK m.86/3).

Aynı suç tipi, nitelikli hâlleri nedeniyle şikâyete bağlı olmaktan çıkabilir. Bu nedenle olayın hangi fıkra kapsamında değerlendirileceği şikâyet süresi bakımından belirleyicidir; tereddüt hâlinde 6 aylık süre içinde şikâyette bulunmak en güvenli yoldur.

Şikâyet Nereye ve Nasıl Yapılır?

Şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet de ilgili başsavcılığa gönderilir (CMK m.158/1-2).

Şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Süre bakımından önemli olan, şikâyetin 6 ay içinde yetkili makama ulaşmasıdır; başvurunun tarih ve sayısını gösteren belge mutlaka alınmalıdır.

Soruşturma sonunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde yargılamaya devam olunur (CMK m.158/7). Bu hâlde süresinde şikâyet yapılmamış olması tek başına yargılamayı sona erdirmez.

Birden Çok Şikâyet Hakkı Sahibi ve Şikâyetten Vazgeçme

Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri 6 aylık süreyi geçirirse, bu durum diğerlerinin haklarını düşürmez (TCK m.73/3). Her şikâyet hakkı sahibi için süre ayrı ayrı değerlendirilir.

Kanunda aksi yazılı değilse suçtan zarar gören kişinin şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4). Vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/6).

İştirak hâlinde işlenen suçlarda sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5). Mağdur vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklarsa artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (TCK m.73/7).

Pratik Notlar

Öğrenme tarihini belgeleyin: Failin kimliğini hangi tarihte öğrendiğinizi gösteren mesaj, ekran görüntüsü veya tanık bilgisi saklayın. Süre tartışmasında bu kayıtlar belirleyici olabilir.

Hakarette 2 yıl tavanını unutmayın: Hakaret suçunda fail geç öğrenilse bile fiilden itibaren 2 yıl geçmişse şikâyet yapılamaz (TCK m.73/2). Eski paylaşımlar için bu sınır ayrıca kontrol edilmelidir.

Vazgeçmeden önce düşünün: Şikâyetten vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça beyan edilirse, sonradan tazminat davası açma imkânı ortadan kalkar (TCK m.73/7).

Sıkça Sorulan Sorular

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi kaç aydır?

Şikâyet süresi 6 aydır; bu süre içinde şikâyet yapılmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1).

6 aylık süre ne zaman başlar?

Şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2).

Faili yıllar sonra öğrenirsem şikâyet edebilir miyim?

Dava zamanaşımı dolmamışsa öğrenmeden itibaren 6 ay içinde şikâyet edebilirsiniz; hakaret suçunda ise fiilden itibaren 2 yıl sınırı vardır (TCK m.73/2).

Hakaret suçunda şikâyet süresi ne kadar?

Öğrenmeden itibaren 6 aydır; ancak bu süre fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 2 yılı geçemez (TCK m.73/2).

Basit yaralama şikâyete bağlı mıdır?

Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralama şikâyete bağlıdır; eşe, yakın akrabaya karşı veya silahla işlenmesi gibi hâllerde şikâyet aranmaz (TCK m.86).

Şikâyet karakola yapılabilir mi?

Evet, şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m.158).

Şikâyet sözlü yapılabilir mi?

Tutanağa geçirilmek üzere sözlü şikâyet mümkündür (CMK m.158/5).

Şikâyetten vazgeçersem dava ne olur?

Kanunda aksine hüküm yoksa vazgeçme davayı düşürür; ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/4, m.73/6).

Diğer mağdur süreyi kaçırırsa benim hakkım düşer mi?

Hayır, şikâyet hakkı olan birinin süreyi geçirmesi diğerlerinin haklarını düşürmez (TCK m.73/3).