Sağlık Turizminde Hukuki Sorumluluk

Yetkilendirme ve Denetim Çerçevesi

3359 sayılı Kanun Ek m.11, 21/2/2024 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir. Birinci fıkra, sağlık hizmeti sunumu ile ilgili tüm iş ve işlemlerin Sağlık Bakanlığınca denetleneceğini belirtir ve uluslararası sağlık turizmi kapsamındaki kuruluşları açıkça kapsama alır.

İkinci fıkra, olağanüstü durumlarda acil sağlık hizmeti ulaşana kadar verilen hizmet dışında, ruhsatsız veya yetkisiz olarak sağlık hizmeti veren ya da verdirenlerin bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacağını öngörür.

Özel izne tabi hizmet birimlerini ve sağlık kuruluşlarını Bakanlıktan izin almaksızın açanlar bakımından ise, iki yüz elli bin Türk lirasından az olmamak üzere bir önceki aya ait brüt hizmet gelirinin yarısına kadar idari para cezası düzenlenmiştir.

Aracı Kuruluşların Hukuki Konumu

Sağlık turizminde hasta çoğu kez bir aracı kuruluş üzerinden yönlendirilir. Aracının üstlendiği edim organizasyon, konaklama ve ulaşım koordinasyonu ile sınırlıysa, tıbbi uygulamadan doğan sorumluluk hizmeti fiilen sunan kuruluşa aittir.

Buna karşılık aracı, tedavi sonucuna ilişkin taahhütte bulunmuş, hekim seçimini yönlendirmiş veya kendi adına sözleşme kurmuşsa sorumluluk zinciri genişler. Bu hâlde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112 uyarınca borcun gereği gibi ifa edilmemesinden doğan sorumluluk gündeme gelir.

Aracının çalışanlarının fiillerinden doğan zararlar bakımından m.66 uygulanır; adam çalıştıran, seçme, talimat verme, gözetim ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe sorumludur.

Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme

Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun devreye girer. m.34/1, haksız fiilden doğan borçların haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabi olduğunu belirtir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması hâlinde zararın meydana geldiği ülke hukukunun uygulanacağını; üçüncü fıkra ise borç ilişkisinin başka bir ülkeyle daha sıkı ilişkili olması hâlinde o ülke hukukunun uygulanacağını öngörür.

m.34/4, haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa zarar görenin talebini doğrudan sorumlunun sigortacısına yöneltebileceğini düzenler. m.40 uyarınca Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları tayin eder.

Tanıtım Sınırları ve Yaptırımlar

3359 sayılı Kanun Ek m.11 hükmüne 21/7/2025 tarihinde eklenen fıkra, özel sağlık kuruluşlarının tanıtım ve bilgilendirme sınırını aşan reklam niteliğindeki faaliyetlerde bulunamayacağını açıkça belirtir.

Tanıtım; adres ve iletişim bilgileri, çalışma gün ve saatleri, hasta kabul edilen uzmanlık dalları, çalıştırılan sağlık meslek mensuplarının mesleki ve akademik unvanları ile sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilgilerle sınırlıdır. Bu sınırları aşan, yanıltıcı, aldatıcı ya da haksız rekabet ortamı yaratan fiiller idari para cezasına bağlanmıştır.

Aynı maddede, idari para cezasını gerektiren fiillerin bir yıl içinde tekrarı hâlinde cezanın bir kat artırılacağı, üçüncü kez işlenmesi hâlinde ise kuruluşun ilgili bölümünün veya tamamının faaliyetinin on güne kadar durdurulacağı öngörülmüştür.

Sözleşme, Aydınlatma ve Delil

Hastanın anladığı dilde aydınlatılması esastır. 1219 sayılı Kanun m.70, yapılacak her nevi ameliye için muvafakat alınmasını zorunlu kılar ve büyük cerrahi müdahalelerde bunun yazılı olmasını arar; 2025 değişikliğiyle elektronik ortamda alınmasına da imkân tanınmıştır.

Sözleşmede tedavi kapsamı, komplikasyon hâlinde izlenecek yol, revizyon işlemlerinin kim tarafından karşılanacağı ve uyuşmazlıkta yetkili merci açıkça belirlenmelidir. Belirsiz düzenlemeler hizmeti sunan aleyhine yorumlanabilir.

Yurt dışına dönüş sonrası ortaya çıkan sorunlarda tıbbi kayıtların eksiksiz alınması belirleyicidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, elektronik ortamdaki verileri ve görüntü kayıtlarını belge saymaktadır.

Kayıt Tutma ve Bildirim Yükümlülüğü

Ek m.11 üçüncü fıkrası, Sağlık Bakanlığınca belirlenen kayıtları uygun şekilde tutmayan veya bildirim zorunluluğunu yerine getirmeyen sağlık kurum ve kuruluşları için elli bin Türk lirasından az olmamak üzere bir önceki aya ait brüt hizmet gelirinin yüzde ikisi kadar idari para cezası öngörür.

Dördüncü fıkra ise acil hastaya müdahale esaslarına; personel, tıbbi cihaz ve donanım, bina ve hizmet birimleri, malzeme ile ilaç standartlarına uyulmaması hâllerinde yüz bin Türk lirasından az olmamak üzere brüt hizmet gelirinin yüzde beşine kadar idari para cezası uygulanacağını düzenler.

Sıkça Sorulan Sorular

Sağlık turizmi Türkiye'de denetime tabi midir?

Evet. 3359 sayılı Kanun Ek m.11, sağlık hizmeti sunumuyla ilgili tüm iş ve işlemlerin Sağlık Bakanlığınca denetleneceğini ve bu hükmün uluslararası sağlık turizmi kuruluşlarını da kapsadığını belirtir.

Aracı kuruluş tıbbi hatadan sorumlu olur mu?

Edimi organizasyonla sınırlıysa tıbbi uygulama sorumluluğu hizmeti sunan kuruluşa aittir. Aracı sonuca ilişkin taahhütte bulunmuş veya kendi adına sözleşme kurmuşsa 6098 sayılı Kanun m.112 kapsamında sorumluluğu doğabilir.

Hangi ülke hukuku uygulanır?

5718 sayılı Kanun m.34 uyarınca kural, haksız fiilin işlendiği ülke hukukudur. Zararın başka ülkede doğması hâlinde zararın meydana geldiği ülke hukuku, daha sıkı ilişki varsa o ülke hukuku uygulanır.

Sigortacıya doğrudan başvurulabilir mi?

5718 sayılı Kanun m.34/4, haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa zarar görenin talebini doğrudan doğruya sorumlunun sigortacısına yöneltebileceğini düzenler.

Sağlık kuruluşları serbestçe reklam yapabilir mi?

Hayır. Ek m.11, tanıtımı adres, çalışma saatleri, uzmanlık dalları, unvanlar ve koruyucu bilgilerle sınırlar. Sınırı aşan veya yanıltıcı faaliyetler idari para cezasına tabidir ve tekrarı hâlinde faaliyet durdurulabilir.