Bir müzik eserinin plak, CD, dijital dosya veya benzeri bir taşıyıcıya kaydedilmesi, uygulamada mekanik çoğaltma olarak anılsa da 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından m.22 anlamında çoğaltmadır ve münhasıran eser sahibine aittir. Bu kullanım için alınacak izin, FSEK m.52 uyarınca yazılı olmak ve konusu olan hakları ayrı ayrı göstermek zorundadır. İzin çoğu kez eser sahibinin üyesi olduğu meslek birliği aracılığıyla alınır; birlikler idare ettikleri haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirleyip duyurmakla yükümlüdür (FSEK m.42/A/1-6). FSEK m.41’deki sınıflandırma, dokuzuncu ayda bildirim ve uzlaştırma komisyonu rejimi ise lafzen umuma açık mahallere, m.43 yollamasıyla da yayın ve iletim kuruluşlarına ilişkindir.
FSEK m.22, bir eserin aslını veya kopyalarını herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen ya da kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkının münhasıran eser sahibine ait olduğunu düzenler. Müzik sektöründe mekanik çoğaltma olarak adlandırılan işlemler bu maddenin kapsamındadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, eserin işaret, ses ve görüntü nakil ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan her türlü araca kayıt edilmesini ve her türlü ses ile müzik kayıtlarını açıkça çoğaltma saymıştır. Bu ifade, teknolojiden bağımsız bir koruma sağlar.
Bir müzik eserinin kaydedilmesi çoğu zaman tek bir hakla sınırlı kalmaz. Kaydın satışa sunulması yayma hakkını, dijital platformlarda erişime açılması ise FSEK m.25 kapsamındaki umuma iletim hakkını ilgilendirir. FSEK m.20 uyarınca mali haklar birbirine bağlı olmadığından, her biri için ayrı izin gerekir.
FSEK m.52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Bu, geçerlilik şartı niteliğindedir; kapsamı belirsiz bırakan genel ifadeler sonradan uyuşmazlığa yol açar.
Sözleşmede kaydın hangi formatta üretileceği, kaç nüsha çoğaltılacağı, hangi ülkelerde dağıtılacağı ve sürenin ne olacağı ayrıca yazılmalıdır. Fiziki taşıyıcı için verilen izin, dijital dağıtımı kendiliğinden kapsamaz.
Bir müzik kaydında eser sahibi, icracı sanatçı ve fonogram yapımcısı gibi farklı hak sahipleri bulunabilir. Eser sahibinin mali hakları yanında bağlantılı hak sahiplerinin de izni gerekebilir; bu nedenle izin zincirinin eksiksiz kurulması önem taşır.
FSEK m.68 son fıkrası uyarınca bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olsaydı sahip olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir. Bu kural, izinsiz kullananın sözleşme yapandan daha iyi konuma gelmesini engeller.
FSEK m.42, eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin hakların idaresini sağlamak üzere meslek birlikleri kurmasını düzenler. Uygulamada hak sahipleri, takip ve lisanslama işlemlerini bu birliklere devreder.
FSEK m.42/A, meslek birliklerinin yükümlülükleri ile tarife tespitine ilişkin esasları belirler. Birlikler, temsil ettikleri eser, icra, fonogram ve yapımlar ile üyelerine ilişkin bilgileri Bakanlığa bildirmek ve bu bildirimi her üç ayda bir güncellemekle yükümlüdür.
Bu veri tabanı, kullanıcı bakımından da işlevseldir. Bir eserin hangi birlik tarafından temsil edildiğinin bilinmesi, doğru muhataba başvurulmasını ve mükerrer ödeme yapılmasının önlenmesini sağlar.
Meslek birlikleri, idare ettikleri haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve duyurmakla yükümlüdür; tarifelerin tespitinde FSEK m.42/A/3’teki esaslar gözetilir. Bu başlık altında anlatılan ayrıntılı usul ise FSEK m.41’de umuma açık mahaller, m.43’te radyo-televizyon ve diğer yayın veya iletim kuruluşları için öngörülmüştür; mekanik çoğaltma lisansında bedel, bu çerçevede yapılan yazılı sözleşmeyle (FSEK m.52) belirlenir. FSEK m.41 uyarınca meslek birlikleri, umuma açık mahaller için yapılan sınıflandırmaya bağlı olarak eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımından veya iletiminden kaynaklanan ödemelere ilişkin tarifeleri tespit eder. Sözleşmeler, bu tarife bedelleri veya taraflarca yapılan müzakereler sonucu belirlenecek bedeller üzerinden yapılır.
Aynı madde, tarifelere ilişkin sözleşmelerde takvim yılının esas alınacağını ve tarifelerin takvim yılı başından itibaren geçerli olacağını öngörür. Birlikler tarifeleri veya ortak tarifeleri her takvim yılının dokuzuncu ayında ilgili meslek kuruluşları ile Bakanlığa bildirir ve kamuoyuna duyurur.
FSEK m.41, aynı sektörde faaliyet gösteren birliklerin bir araya gelerek protokole bağlamak suretiyle ortak tarifeler belirleyebileceğini de düzenler. Ortak tarifeler, protokole taraf meslek birlikleri açısından bağlayıcıdır.
Yayın ve iletim yapan kuruluşlar bakımından FSEK m.43 ayrı bir rejim öngörür. Bu kuruluşlar sahneye konmuş eserler dışında kalan eser, icra, fonogram ve yapımlar için ilgili alan meslek birlikleriyle m.52’ye uygun sözleşme yaparak izin almak ve kullandıkları eserlere ilişkin listeleri bu birliklere bildirmek zorundadır.
Bu başlıktaki usul umuma açık mahaller ile (m.43 yollamasıyla) yayın ve iletim kuruluşları için öngörülmüştür. FSEK m.41 uyarınca onuncu ayda tarifeler üzerinde uzlaşma sağlanamaz ve sözleşme yapılamazsa, en geç bu ayın sonuna kadar tarifelerin Bakanlıkça oluşturulacak uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesi talep edilebilir.
Komisyon, taraflardan birinin talebi ve Bakanlığın uygun görmesi hâlinde talep tarihinden itibaren on beş gün içinde oluşturulur. Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki temsilci ile ilgili meslek birlikleri ve kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarının birer temsilcisinden meydana gelir.
Komisyon, oluşturulduğu tarihten itibaren on beş gün içinde raporunu hazırlayarak Bakanlığa ve taraflara bildirir. Taraflar, raporun açıklandığı tarihten itibaren on beş gün içinde tarifeleri sözleşmeye bağlayabilir.
Sözleşme yine yapılamazsa taraflar yargı yoluna başvurabilir. FSEK m.41, yargılama sürecinde bir önceki yıl sözleşme yapmış olan mahallerin, ilgili birlikler aksini bildirmedikçe dava konusu tarifenin dörtte birini her üç ayda bir birlik adına açılmış banka hesabına yatırmak suretiyle kullanıma devam edebileceğini ve ödenen miktarın mahkemece tespit edilen tarife bedelinden mahsup edileceğini öngörür.
Umuma açık mahal veya yayın kuruluşu sözleşmelerinde tarifenin hangi takvim yılına ait olduğu açıkça belirtilmelidir. FSEK m.41, tarifelerin takvim yılı başından itibaren geçerli olacağını öngördüğünden, yıl ortasında yapılan sözleşmelerde dönem hesabı ayrıca düzenlenmelidir.
Kullanılan eserlere ilişkin listelerin düzenli biçimde meslek birliğine bildirilmesi, hem yükümlülüğün yerine getirilmesi hem de ödemenin doğru dağıtılması bakımından önemlidir.
İzin zincirinde eser sahibi, icracı ve yapımcı haklarının ayrı ayrı ele alınması gerekir. Tek bir birlikle yapılan sözleşme, diğer hak grupları bakımından koruma sağlamayabilir.
Ödemelerin banka kanalıyla ve sözleşmeye atıf yapılarak gerçekleştirilmesi, ileride doğabilecek bedel uyuşmazlıklarında ispat kolaylığı sağlar.
Hayır. Uygulamada kullanılan bu terim, FSEK m.22’de düzenlenen çoğaltma hakkının müzik kayıtlarına ilişkin görünümünü ifade eder. Kanun, her türlü ses ve müzik kaydını açıkça çoğaltma saymıştır.
Hak sahibi yetkisini bir meslek birliğine devretmişse izin ve ödeme o birlik üzerinden yürütülür. Devir yoksa doğrudan hak sahibiyle FSEK m.52’ye uygun yazılı sözleşme yapılabilir.
Umuma açık mahaller ve (m.43 yollamasıyla) yayın kuruluşları bakımından FSEK m.41 uyarınca meslek birlikleri tarifeleri veya ortak tarifeleri her takvim yılının dokuzuncu ayında ilgili meslek kuruluşları ile Bakanlığa bildirir ve kamuoyuna duyurur.
Umuma açık mahaller ve yayın kuruluşları bakımından, uzlaşma sağlanamazsa onuncu ayın sonuna kadar Bakanlıkça oluşturulacak uzlaştırma komisyonunda müzakere talep edilebilir (FSEK m.41, m.43). Sonuç alınamazsa taraflar yargı yoluna başvurabilir.
Bu imkân umuma açık mahallere ilişkindir: FSEK m.41, bir önceki yıl sözleşme yapmış mahallerin dava konusu tarifenin dörtte birini üç ayda bir birlik hesabına yatırarak kullanıma devam edebileceğini düzenler. İlk kez sözleşme yapacaklar için birliğin izni aranır.
Eser sahipliğinin tespiti, izinsiz kullanım nedeniyle tazminat, lisans ve devir sözleşmelerinin hazırlanması ile meslek birliği tarifelerinden doğan uyuşmazlıklarda büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.
Telefon hattımız, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre ücretlendirilen 1 saatlik danışmanlık randevuları içindir (Avukatlık Kanunu m.164). Görüşmede durumunuzu birlikte değerlendirir, izlenecek yolu açıkça konuşuruz. Danışmanlık ücreti hakkında