Anonim hâle getirme, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3 uyarınca kişisel verilerin başka verilerle eşleştirilerek dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir. Kanunun 7 nci maddesi, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde verilerin resen veya ilgili kişinin talebi üzerine silineceğini, yok edileceğini ya da anonim hâle getirileceğini düzenler. Usul ve esaslar ise Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenmiştir.
Anonimleştirilen veri artık kişisel veri değildir. Bu nedenle Kanunun işleme şartlarına, aydınlatma yükümlülüğüne ve ilgili kişinin haklarına ilişkin hükümleri anonim veri bakımından uygulanmaz.
Bu sonuç, anonimleştirmenin geri döndürülemez olmasına bağlıdır. İşlem sonrasında verinin başka kayıtlarla birleştirilerek kişiye ulaşılabildiği hâllerde anonimleştirmeden söz edilemez; veri kişisel veri olmaya devam eder.
Silme, verinin ilgili kullanıcılar bakımından hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hâle getirilmesidir. Yok etme ise verinin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hâle getirilmesidir.
Anonim hâle getirmede ise veri fiziken varlığını sürdürür, ancak kimlikle ilişkilendirilebilirliği ortadan kalkar. Bu yöntem, istatistik, raporlama ve analiz ihtiyacı bulunan veri sorumluları bakımından tercih edilir.
Uygulamada değişkenlerin çıkarılması, kayıt tekilliğini bozan toplulaştırma, maskeleme, genelleştirme ve gürültü ekleme gibi yöntemler kullanılır. Yöntem seçimi, veri kümesinin büyüklüğüne ve içerdiği nitelik türlerine göre değişir.
Tek başına kimlik bilgisinin silinmesi anonimleştirme sayılmaz. Doğum tarihi, posta kodu, meslek ve konum gibi alanların birleşimi kişiyi tekilleştirebiliyorsa, veri hâlâ kişisel veri niteliğindedir.
Yöntem seçilirken verinin hangi amaçla kullanılmaya devam edeceği de gözetilmelidir. Aşırı genelleştirme veriyi kullanışsız hâle getirirken, yetersiz genelleştirme yeniden kimliklendirme riskini sürdürür; bu nedenle amaç ile risk arasında denge kurulmalıdır.
Anonimleştirmenin yeterliliği üç risk üzerinden değerlendirilir: bir kaydın belirli bir kişiye ait olduğunun ayırt edilebilmesi, farklı veri kümelerindeki kayıtların birbirine bağlanabilmesi ve mevcut verilerden yeni bilgi çıkarımı yapılabilmesi.
Veri sorumlusunun bu değerlendirmeyi belgelemesi gerekir. Kullanılan yöntem, uygulanan parametreler ve yapılan testler kayıt altına alınmazsa, denetim sırasında anonimleştirmenin gerçekleştiği ispat edilemez.
Sicile kayıt yükümlülüğü bulunan veri sorumluları, kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamakla yükümlüdür. Politikada saklama süreleri, imha yöntemleri ve periyodik imha aralıkları gösterilir.
Yükümlülüklere aykırılık hâlinde idari yaptırım gündeme gelir. Ayrıca veri sorumlusu, uygun güvenlik düzeyini sağlamaya yönelik teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır; zarar doğması hâlinde genel hükümlere göre tazminat sorumluluğu doğar.
Politikada gösterilen sürelerin fiilen uygulanması da denetlenir. Kâğıt üzerinde imha takvimi bulunmasına rağmen sistemde eski kayıtların saklanmaya devam etmesi, tek başına aykırılık oluşturur.
Öncelikle hangi verinin hangi amaçla ve ne kadar süreyle saklandığı envanterde gösterilmelidir. Amaç ortadan kalktığında hangi yöntemin uygulanacağı önceden belirlenmiş olmalıdır.
Anonimleştirme sonrası veri kümesi üzerinde yeniden kimliklendirme testi yapılmalıdır. Test sonuçları, kullanılan yazılım ve parametreler ile karar alan birim kayıt altına alınmalı ve saklanmalıdır.
Gerekmez. Anonim hâle getirilen veri kişisel veri olmaktan çıktığı için Kanunun işleme şartlarına ilişkin hükümleri bu veriler bakımından uygulanmaz.
Hayır. Takma ad kullanımında verinin kişiyle ilişkisi ek bilgiyle yeniden kurulabildiğinden veri kişisel veri olmaya devam eder.
İlgili kişi silme veya yok edilme talebinde bulunabilir. Veri sorumlusu, işleme amacına ve mevzuattaki saklama yükümlülüklerine göre anonim hâle getirmeyi tercih edebilir.
Geri alınabiliyorsa işlem baştan geçerli bir anonimleştirme sayılmaz. Geri döndürülebilirlik, verinin kişisel veri niteliğini sürdürdüğü anlamına gelir.
Yedek ortamlardaki kayıtlar da imha veya anonimleştirme kapsamına alınmalıdır. Yalnızca çalışma ortamındaki verinin işlenmesi yükümlülüğü karşılamaz.
Veri sorumlusuna başvuru, Kurula şikâyet, silme ve anonim hâle getirme talepleri ile veri ihlali süreçlerinde bize ulaşabilirsiniz.