İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Nasıl Alınır?

Ruhsat vermeye yetkili merciler

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verme yetkisi 3572 sayılı Kanun’un 3. maddesinde düzenlenmiştir. Belediye hudutları ve mücavir alan dışında kalan işyerleri ile işletmeler bakımından yetki il özel idarelerine, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmeler bakımından ise belediyelere aittir.

Büyükşehir belediyesi bulunan yerlerde yetki ikiye ayrılır. İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler için ruhsatı büyükşehir belediye başkanlığı verir; sıhhi ve sair işletmeler için ruhsat, büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıklarınca düzenlenir. Başvurunun yetkisiz mercie yapılması işlemin gecikmesine ve ret kararına yol açar.

Kanun’un 2. maddesi bazı yerleri kapsam dışında bırakmıştır. Birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler, akaryakıt istasyonları, taşocakları, parlayıcı ve patlayıcı maddelerle çalışılan yerler ile 1136 sayılı Kanun uyarınca açılan avukatlık büroları, noterlik daireleri, mühendis ve mimar büroları ve 1219 sayılı Kanun’a göre açılan muayenehaneler bu Kanun hükümlerine tabi değildir.

Başvuru ve ruhsatın düzenlenmesi

3572 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre işyeri açmak isteyen kişi, işin özelliğine göre yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak yetkili mercie verir. Başvurunun bu kriterlere uygun doldurulduğunun tespiti hâlinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın ruhsat düzenlenerek ilgiliye teslim edilir.

Ruhsat bütün işyerleri için tek tip olarak düzenlenir ve ilgili bu belgeye dayanarak işyerini açabilir. Beyan esasına dayanan bu sistem işlemleri hızlandırır; ancak aynı maddenin son fıkrası, beyana göre tanzim edilen ruhsatın müktesep hak doğurmayacağını açıkça hükme bağlamıştır.

Bu nedenle beyanla uyuşmayan bir durumun sonradan tespiti hâlinde ruhsatın geri alınması mümkündür. Başvuru aşamasında yapı kullanma izin belgesi, itfaiye raporu, tapu kaydı veya kira sözleşmesi gibi belgelerin eksiksiz sunulması, ileride açılacak bir davada idarenin dayandığı sebebin çürütülmesini kolaylaştırır.

Denetim ve ruhsatın iptali

Kanun’un 6. maddesi uyarınca ruhsat verilen işyerleri, ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına kontrol ettirilir. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi hâlinde ilgili çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.

Ruhsat verilmesini takiben yapılan kontrol ve denetimlerde yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan veya durum tespit edilirse, verilmiş olan ruhsat ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır.

İdarenin ruhsatı iptal ederken hangi kritere aykırılığı, hangi tarihte ve hangi tutanakla saptadığını göstermesi gerekir. Denetim tutanağının ilgiliye tebliğ edilmemesi, savunma imkânı tanınmaması veya tespit ile iptal arasında makul bağ kurulmaması, işlemin sebep ve şekil unsurları yönünden hukuka aykırılığı sonucunu doğurabilir.

Ret veya iptal kararına karşı dava

Ruhsat talebinin reddi ve ruhsatın iptali birer idari işlemdir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür ve bu süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Dava açmadan önce idareye başvurulmak istenirse 11. madde uygulanır. İdari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Ruhsat başvurusuna hiç cevap verilmemesi hâlinde 10. madde devreye girer. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açabilir. Otuz günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse ilgili kesin cevabı bekleyebilir, ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.

Yürütmenin durdurulması ve zararın tazmini

Ruhsatın iptali işyerinin kapatılması sonucunu doğurduğundan davayla birlikte yürütmenin durdurulması istenmesi önem taşır. 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesini arar.

Yürütmenin durdurulması kararı kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilir. Karara karşı tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

Hukuka aykırı ruhsat iptali nedeniyle uğranılan kazanç kaybı ve diğer zararlar için tam yargı davası açılabilir. 12. madde, ilgililerin doğrudan tam yargı davası açabilecekleri gibi iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabileceklerini ya da iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabileceklerini düzenler.

Ruhsatsız faaliyetin sonuçları

Ruhsatsız işletilen işyeri hakkında yetkili idare kapatma kararı verebilir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 34. maddesi, kanunlarda öngörülen cezaları vermek ve umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirlemek görevini belediye encümenine bırakmıştır.

İşyerinin bulunduğu yapıda imar mevzuatına aykırılık varsa ayrıca 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32 ve 42. maddeleri uygulanır; yapı mühürlenebilir ve idari para cezası verilebilir. Bu yaptırımlar birbirinden bağımsızdır ve her biri ayrı ayrı dava konusu yapılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu nasıl sonuçlanır?

3572 sayılı Kanun’un 5. maddesi, başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun doldurulduğunun tespiti hâlinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın ruhsatın düzenlenerek ilgiliye verilmesini öngörür. Ruhsat verilen işyeri, veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilir.

Ruhsat başvuruma belediye cevap vermezse ne yapılır?

2577 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Otuz günün bittiği tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Ruhsatın iptaline karşı hangi mahkemede dava açılır?

Ruhsat iptali bir idari işlem olduğundan iptal davası, işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Dava açma süresi, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür.

Beyana göre alınan ruhsat kazanılmış hak sağlar mı?

3572 sayılı Kanun’un 5. maddesinin son fıkrası, beyana göre tanzim edilen ruhsatın müktesep hak doğurmayacağını belirtir. Beyanla uyuşmayan durumun denetimde tespiti hâlinde ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılabilir.

Dava açmak işyerinin kapatılmasını durdurur mu?

2577 sayılı Kanun’un 27. maddesine göre dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte bulunması ve ayrıca talepte bulunulması gerekir.