İstinafta İcranın Durdurulması (İİK m.36)

İstinafa Başvurmak Takibi Durdurur mu?

Hayır: HMK m.350 uyarınca istinaf yoluna başvurma kararın icrasını durdurmaz; temyiz için de aynı kural HMK m.367 ile öngörülmüştür. Kesinleşmemiş bir para ilamı da icraya konulabilir ve borçluya icra emri gönderilir.

İcra emrinde borçluya borcu 7 gün içinde ödemesi, aksi hâlde icra mahkemesinden veya kanun yolu merciinden icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirmedikçe cebri icraya geçileceği ihtar edilir (İİK m.32). Bu nedenle istinaf dilekçesini vermek tek başına yeterli değildir; ayrıca icranın geri bırakılması için harekete geçilmelidir.

İstinaf başvuru süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). İstinaf süresi ile icra emrindeki 7 günlük süre birbirinden bağımsız işler; uygulamada borçlunun ikisini de ayrı ayrı takip etmesi gerekir.

Hangi Teminatlar Kabul Edilir?

İİK m.36 uyarınca borçlu, hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edildiğini ispat ederek ya da hükmolunan para veya eşya kıymetinde teminat göstererek icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Kanun teminatı yüzdeyle değil, hükmolunan miktar kıymetinde olmak üzere tarif eder.

Kabul edilen teminat türleri şunlardır: taşınır rehni, esham veya tahvilat, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti. Teminatın yeterli olup olmadığına icra mahkemesi karar verir; uygulamada en sık kullanılan yol nakit depo veya kesin ve süresiz banka teminat mektubudur.

Borçlunun hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malı zaten haczedilmişse ayrıca teminat gösterilmesi gerekmez. Bu durum, haciz yapıldıktan sonra istinafa giden borçlular için önemlidir.

Başvuru Nasıl Yapılır ve Süre Nasıl Alınır?

Süreç iki aşamalıdır: borçlu önce icra dairesine başvurur, icra müdürü ise İİK m.36 uyarınca icra mahkemesinden karar alınması için borçluya uygun bir süre verir. Bu süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir.

Ardından takibin yapıldığı yer icra mahkemesine başvurularak teminatın kabulü ve icranın geri bırakılması istenir. Kanun “takibin yapıldığı yer icra mahkemesi” ifadesini kullandığından, başvurunun başka bir yer icra mahkemesine yapılması zaman kaybına yol açabilir.

İcra mahkemesinin icranın geri bırakılması kararı, ücreti ilgililerce verilirse hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirilir. Karar icra dosyasına girene kadar takip işlemlerinin devam edebileceği unutulmamalıdır.

Teminatsız Durdurma ve Durdurulamayan Kararlar

Borçlu Devlet ise veya adli yardımdan yararlanan bir kişi ise İİK m.36/2 uyarınca teminat gösterme zorunluluğu yoktur. Bu kişiler için icranın geri bırakılması teminatsız istenebilir.

Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez (İİK m.36; HMK m.350). Nafaka alacağı, istinaf edilse bile takip edilmeye devam eder.

Öte yandan kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar zaten kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2). Örneğin tapu iptal ve tescil kararı için icranın durdurulmasına gerek yoktur; karar kesinleşmeden tapuda uygulanmaz.

Kanun Yolu Sonucunda Teminat ve Takip Ne Olur?

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu haklı görürse teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verir; Yargıtay hükmü bozarsa bu konuda bozmadan sonra esası inceleyecek mahkeme kesin karar verir (İİK m.36). İlamın kaldırılması veya bozulması icra işlemlerini olduğu yerde durdurur (İİK m.40).

Başvuru kesin olarak esastan reddedilir veya hüküm onanırsa, alacaklının istemi üzerine başka işleme gerek kalmaksızın teminattaki para alacaklıya ödenir; mal ve haklar ise paraya çevrilir. İlam alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.

Bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararına karşı temyiz yolu açıksa, temyiz süresi dolana kadar icranın geri bırakılması kararının etkisi devam eder. Temyize gidilecekse aynı teminatla yeni bir geri bırakma kararı gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

En sık hata, istinaf dilekçesi verildiği için takibin durduğunu düşünüp icra emrine karşı hiçbir işlem yapmamaktır. HMK m.350 açıkça aksini öngörür; 7 günlük süre geçtikten sonra haciz işlemleri başlayabilir.

İkinci hata, teminatı eksik göstermektir. Kanun hükmolunan para veya eşya kıymetinde teminat arar; icra mahkemesi yetersiz gördüğü teminatı kabul etmez ve bu arada takip devam eder.

Üçüncü hata, borçlunun malı zaten yeterli şekilde haczedilmişken ayrıca nakit teminat yatırmaktır. Haczedilen malın hükmolunan miktarı karşıladığı ispat edilebiliyorsa İİK m.36 bu yolu da tanır.

Sıkça Sorulan Sorular

İstinafa gidince icra takibi kendiliğinden durur mu?

Hayır. İstinaf kararın icrasını durdurmaz; takibin durması için icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alınması gerekir (HMK m.350, İİK m.36).

İcranın durdurulması için ne kadar teminat gerekir?

Kanun, hükmolunan para veya eşya kıymetinde teminat öngörür; teminatın yeterliliğine icra mahkemesi karar verir (İİK m.36).

Teminat mektubu kabul edilir mi?

Evet. İİK m.36 muteber banka kefaletini teminat türleri arasında sayar; kabulü icra mahkemesinin takdirine bağlıdır.

Nafaka kararında icra durdurulabilir mi?

Hayır. Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez (İİK m.36, HMK m.350).

Adli yardım alan kişi teminat yatırmak zorunda mı?

Hayır. Devlet ve adli yardımdan yararlanan kişiler için teminat gösterme zorunluluğu yoktur (İİK m.36/2).

İcra emrine karşı kaç gün içinde harekete geçmeliyim?

İcra emrinde ödeme süresi 7 gündür; bu süre içinde ödeme yapılmaz veya geri bırakma kararı getirilmezse cebri icraya geçilir (İİK m.32).

Tapu iptal kararı istinafta iken tapuya işlenir mi?

Hayır. Taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2).

İstinaf reddedilirse yatırdığım teminat ne olur?

Başvurunun kesin olarak esastan reddi hâlinde alacaklının istemiyle teminattaki para alacaklıya ödenir; mal ve haklar paraya çevrilir (İİK m.36).

Karar bozulursa ödediğim para geri alınabilir mi?

Evet. İlam kaldırılır veya bozulur ve borcun olmadığı kesin ilamla anlaşılırsa, ayrıca dava gerekmeksizin icra eski hâline iade edilir (İİK m.40).