İhtiyati Hacizde Teminat Göstererek Malın Bırakılması

İhtiyati Hacizde Teminat ve Malın Bırakılması

İhtiyati haciz işlemi, amme alacağının tahsilini güvence altına almak amacıyla uygulanan geçici bir hukuki koruma tedbiridir. Bu aşamada borçlunun mal varlığı üzerine konulan haciz, borcun ödenmemesi riskine karşı bir önlemdir. Ancak kanun, ihtiyaten haczolunan malların belirli şartlarla borçluya bırakılmasına imkân tanımaktadır.

6183 sayılı Kanun'un 14. maddesi, ihtiyaten haczolunan malların hangi durumlarda ve hangi yöntemlerle borçluya bırakılabileceğini açıkça düzenlemiştir. Bu düzenleme, devletin alacağını güvence altına alırken borçlunun mülkiyet hakkı ile ekonomik sürekliliği arasındaki dengeyi korumayı amaçlamaktadır. Kanun metni, malın iadesi için gereken güvence biçimlerini sınırlı ve net bir şekilde belirlemiştir.

Söz konusu madde, hacizli malın sadece borçluya değil, malın üçüncü bir şahıs yedinde haczolunmuş olması durumunda o üçüncü kişiye de bırakılabileceğini öngörmektedir. Madde iki durumu ayrı ayrı anar: malların depo veya müteselsil kefalet şartıyla borçluya bırakılması ve mal üçüncü şahıs yedinde haczolunmuşsa bir taahhüt senedi alınarak kendisine bırakılması. Depo veya kefalet şartının üçüncü şahıs bakımından da aranıp aranmadığını madde açıkça söylemez. Depo edilecek tutarın ölçüsü de borcun miktarı değil, haczolunan malların kıymetidir.

Teminat Gösterme Şartları ve Alternatif Yöntemler

Hacizli malın borçluya bırakılabilmesi için kanun iki şartı birlikte arar. Birincisi, malların istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmesidir; yani borçlu, istendiğinde malın kendisini ya da para olarak karşılığını vermek zorundadır. İkincisi, bu yükümlülüğün güvenceye bağlanmasıdır. Kanun güvence için iki yol gösterir ve bunlardan birinin sağlanmasını yeterli sayar.

Güvencenin ilk yolu, malların kıymetlerinin depo edilmesidir. Burada depo edilecek tutarın ölçüsü amme alacağının miktarı değil, ihtiyaten haczolunan malların kıymetidir. Borçlu bu kıymeti depo ettiğinde, malların istenildiği zaman verilmesi yükümlülüğü güvenceye bağlanmış olur ve mallar kendisine bırakılabilir.

İkinci yol, şahsi bir güvence olan müteselsil kefalettir. Kanun kefil için tek bir nitelik arar: kefilin tahsil dairesinin bulunduğu mahalde ikametgâh sahibi bir şahıs olması. Kefalet de malların istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmesini temin için gösterilir. Kanun bu iki yolu "yahut" bağlacıyla saydığından, borçlunun iki güvenceyi birlikte sağlaması gerekmez.

Üçüncü Şahıs Yedindeki Malların Durumu

İhtiyati haciz, borçlunun elindeki mallara uygulanabileceği gibi üçüncü bir şahsın elinde bulunan mallara da uygulanabilir. Kanun bu ikinci hâl için ayrı bir kural koymuştur. Mal üçüncü şahıs yedinde haczolunmuşsa, bir taahhüt senedi alınarak kendisine bırakılabilir; cümlenin kuruluşundan buradaki "kendisine" sözcüğünün üçüncü şahsı gösterdiği anlaşılır.

Üçüncü şahsa bırakma için kanunun aradığı, bir taahhüt senedi alınmasıdır. Kıymetin depo edilmesi ya da müteselsil kefil gösterilmesi şartının üçüncü şahıs bakımından da geçerli olup olmadığını ise madde açıkça söylemez. Madde, taahhüt senedinin içeriğini ayrıca saymaz; cümlenin bütününden, senedin malların istenildiği zaman verilmesine ilişkin olduğu anlaşılır.

Bu ayrım uygulamada belirleyicidir. Malın kimin elinde haczedildiği bu nedenle önemlidir: madde, borçluya bırakmada depo veya kefaleti, üçüncü şahıs yedinde haczolunan malda ise taahhüt senedini açıkça anar. Madde, üçüncü şahsın elinde haczedilen malın alınıp borçluya verilmesinden söz etmez.

Malın Bırakılmasının Sonuçları

Malın bırakılması, haczin kalktığı anlamına gelmez. Madde haczin kaldırılmasından değil, ihtiyaten haczolunan malların borçluya ya da üçüncü şahsa bırakılmasından söz eder. Mallar bırakılmış olsa da, istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmek zorundadır.

Kanundaki "bırakılabilir" sözcüğü de dikkate alınmalıdır. Hüküm, şartlar yerine getirildiğinde malların bırakılmasını bir zorunluluk olarak değil, bir olanak olarak düzenlemiştir. Bu nedenle borçlunun depo veya kefalet önermesi, malların kendisine bırakılacağı sonucunu kendiliğinden doğurmaz. Madde, bu değerlendirmenin hangi ölçütlere göre yapılacağını ayrıca göstermez.

Madde, depo edilen kıymetin hangi hâlde iade edileceğini, kefile ne zaman ve nasıl başvurulacağını ya da malların istenildiği hâlde verilmemesinin sonuçlarını düzenlemez. Bu konular kanunun başka hükümlerine göre çözülür. Bu maddeden açıkça çıkan sonuç şudur: bırakılan mallar istenildiğinde para veya ayın olarak verilecektir; depo ile kefalet de bu yükümlülüğün güvencesidir.

Uygulamada Karşılaşılan Usul Hataları

Uygulamada sık görülen yanılgılardan biri, depo edilecek tutarın amme alacağının tamamı olduğunun sanılmasıdır. Madde, depo edilecek olanı "malların kıymetleri" olarak belirlemiştir. Bir diğer yanılgı, "para veya ayın olarak verilmek" ifadesinin ayrı bir teminat türü sayılmasıdır; oysa bu ifade teminatı değil, bırakılan malların istenildiğinde nasıl verileceğini anlatır.

Bir diğer önemli husus, müteselsil kefil gösterilmesi durumunda kefilin ikametgah şartıdır. Kanun metni, kefilin tahsil dairesinin bulunduğu mahalde ikametgah sahibi olması gerektiğini açıkça belirtmektedir. Bu mahalde ikametgâhı bulunmayan bir kişi, maddenin aradığı niteliği taşımaz. Kefaletin müteselsil kefalet olması da kanunun açık şartıdır.

Üçüncü şahıs yedinde haczolunan mallarda taahhüt senedi de atlanmamalıdır. Kanun bu hâlde malın üçüncü şahsa bırakılmasını taahhüt senedi alınmasına bağlamıştır. Malın borçlunun elinde mi yoksa üçüncü şahsın elinde mi haczedildiği baştan doğru belirlenmeli ve talep buna göre hazırlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hacizli malı teminat göstererek geri alabilir miyim?

6183 sayılı Kanun m.14 uyarınca mallar, istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmek şartıyla size bırakılabilir. Bunu temin için malların kıymetini depo etmeniz ya da tahsil dairesinin bulunduğu mahalde ikametgâh sahibi bir müteselsil kefil göstermeniz gerekir. Hüküm "bırakılabilir" dediğinden bırakma zorunlu değildir.

Kefil olarak kimi gösterebilirim?

Kefil olarak gösterilecek kişinin, tahsil dairesinin bulunduğu mahalde ikametgâh sahibi bir şahıs olması ve müteselsil kefil olarak gösterilmesi gerekir.

Mal üçüncü bir şahısta ise ne yapmalıyım?

Mal üçüncü şahıs yedinde haczolunmuşsa, bir taahhüt senedi alınarak o üçüncü şahsa bırakılabilir.

Malların kıymetini depo etmek zorunlu mu?

Hayır. Kanun iki yol gösterir: malların kıymetlerinin depo edilmesi veya tahsil dairesinin bulunduğu mahalde ikametgâh sahibi bir şahsın müteselsil kefil gösterilmesi. Bunlardan biri yeterlidir.