6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çocuklar için ayrı bir yaş sınırı ya da özel bir bölüm öngörmez; çocuklar da 3. maddedeki ilgili kişi tanımına girer ve işleme, 5. ve 6. maddelerdeki şartlara tabidir. Açık rızaya dayanılacaksa rızanın geçerliliği fiil ehliyeti kurallarına göre belirlenir. Ayırt etme gücü bulunmayan küçüklerde rızayı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 342. maddesi uyarınca yasal temsilci sıfatıyla ana ve baba açıklar.
6698 sayılı Kanun m.3/1-ç, ilgili kişiyi kişisel verisi işlenen gerçek kişi olarak tanımlar. Bu tanım yaş ayrımı içermez; doğumla birlikte çocuk da ilgili kişi sıfatını kazanır. Buna bağlı olarak Kanun’un 11. maddesindeki haklar çocuk bakımından da doğar.
Kanun’da çocuklara özgü bir rıza yaşı belirlenmemiş olması, işlemenin serbest olduğu anlamına gelmez. Aksine, çocuğun üstün yararı ilkesi ve ölçülülük, hukuki sebebin seçiminde ve işlemenin kapsamında belirleyici olur.
Çocuğa ait sağlık verisi, biyometrik veri veya ceza mahkûmiyetine ilişkin veri söz konusu olduğunda 6. maddedeki özel nitelikli veri rejimi uygulanır. Bu verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır ve ancak maddede sayılan hâllerde mümkün olur.
Açık rıza kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hakkın kullanılması niteliğindedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun genel ehliyet kuralları uyarınca ayırt etme gücüne sahip küçükler, kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları yasal temsilcilerinin rızası olmadan kullanabilir.
Ayırt etme gücü bulunmayan küçüklerde rıza, yasal temsilci tarafından açıklanır. 4721 sayılı Kanun m.342, ana ve babanın velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisi olduğunu düzenler.
Uygulamada belirleyici olan, çocuğun somut olayda işlemenin anlam ve sonuçlarını kavrayabilecek olgunlukta bulunup bulunmadığıdır. Bu değerlendirme yaşa, işlemenin niteliğine ve doğurduğu riske göre yapılır; tek bir yaş eşiği bütün hâller için geçerli değildir.
Okullarda kimlik, iletişim, sağlık ve akademik başarı verileri işlenir. Kanunlarda açıkça öngörülen ya da veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu olan işlemelerde m.5/2 uyarınca açık rıza aranmaz.
Buna karşılık okul internet sitesinde ya da sosyal medya hesabında öğrenci fotoğrafı ve video paylaşımı, eğitim hizmetinin yürütülmesi için zorunlu değildir. Bu tür paylaşımlar kural olarak açık rızaya dayanır ve rıza, katılım şartı hâline getirilemez.
Okulda kamera ile izleme yapılıyorsa amaç, kapsam ve saklama süresi ölçülü biçimde belirlenmelidir. Sınıf içi ve soyunma odası gibi mahremiyet beklentisinin yüksek olduğu alanlarda izleme yapılması ciddi bir hukuka aykırılık riski taşır.
Çevrim içi oyun ve sosyal medya hizmetlerinde çocuk kullanıcıların verileri, davranışsal reklam ve içerik önerisi amacıyla işlenebilmektedir. Bu tür profilleme, çocuk bakımından yüksek risk taşır ve meşru menfaat gerekçesine dayandırılması güçtür.
Kanun m.11/1-g, işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonuç doğmasına itiraz hakkı tanır. Çocuklar bakımından bu hakkın yasal temsilci eliyle kullanılması mümkündür.
Yaş doğrulama mekanizmalarının kendisi de bir veri işleme faaliyetidir. Doğrulama amacıyla kimlik belgesi veya biyometrik veri toplanması, amaçla bağlantılı ve ölçülü olma ilkesi çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Çocuğun Kanun m.11’deki hakları, ayırt etme gücü yoksa yasal temsilci tarafından kullanılır. Başvuru, m.13 uyarınca yazılı olarak veya Kurulun belirlediği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletilir ve talep en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır.
Talebin reddi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâlinde Kurula şikâyet yolu açıktır. Ayrıca kişilik hakkı ihlali oluşturan işlemelerde 4721 sayılı Kanun m.24-25 ve 6098 sayılı Kanun m.58 uyarınca tazminat talep edilebilir.
Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak bir başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 136. maddesinde suç olarak düzenlenmiştir. Çocuğa ait verilerin izinsiz paylaşımında bu hükmün uygulanması gündeme gelebilir.
Okul kayıt formlarında istenen verilerin her biri için hukuki sebep ayrıca belirlenmelidir. Zorunlu olmayan alanların isteğe bağlı olduğu formda açıkça gösterilmelidir.
Fotoğraf ve video paylaşımına ilişkin rıza, genel kayıt sözleşmesinin içine gizlenmemelidir. Ayrı, anlaşılır ve her zaman geri alınabilir bir metin kullanılması uygun olur.
Veli, çocuğa ait içeriğin kaldırılmasını veri sorumlusundan isteyebilir. Talebe otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde Kurula şikâyet ve genel mahkemelerde dava yolları birlikte değerlendirilir.
Hayır. 6698 sayılı Kanun çocuklara özgü bir rıza yaşı belirlememiştir. Rızanın geçerliliği, 4721 sayılı Kanun’daki ayırt etme gücü ve fiil ehliyeti kurallarına göre değerlendirilir.
Ayırt etme gücü bulunmayan küçüklerde yasal temsilci verir. 4721 sayılı Kanun m.342 uyarınca ana ve baba, velayet çerçevesinde çocuğun yasal temsilcisidir.
Eğitim hizmetinin yürütülmesi için zorunlu olmadığından kural olarak açık rıza gerekir. Rıza, okula kayıt veya etkinliğe katılım şartı hâline getirilemez.
Sağlık verisi 6698 sayılı Kanun m.6 kapsamında özel nitelikli veridir. İşlenmesi kural olarak yasaktır; ancak maddede sayılan hâllerde ve Kurulca belirlenen yeterli önlemler alınarak mümkündür.
Veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet yolları ile 4721 sayılı Kanun m.24-25 ve 6098 sayılı Kanun m.58 kapsamında tazminat davası açılabilir. Fiil 5237 sayılı Kanun m.136 kapsamında suç da oluşturabilir.
Uyum süreçleri, veri ihlalleri ve içerik uyuşmazlıklarında değerlendirme için bize ulaşın.