Mal Kaçırmaya Karşı İhtiyati Haciz

Mal Kaçırma Hâlinde İhtiyati Haciz Hangi Şartlarla İstenir?

Kural olarak ihtiyati haciz, rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağı için istenir; ancak borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa vadesi gelmemiş alacak için de ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257).

Borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması da vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz sebebidir. Bu yolla haciz konulursa borç, yalnız o borçlu bakımından muaccel hâle gelir (İİK m.257).

Mal kaçırma iddiası soyut kalmamalıdır. Tapuda kısa aralıklarla yapılan devirler, araçların yakın akrabalara satılması, işyerinin boşaltılması, banka hesaplarının kapatılması gibi somut olgular, mahkemeyi ikna eden başlıca emarelerdir.

Hangi Mahkemeye Başvurulur, Ne İspat Edilir?

İhtiyati hacze, İİK m.50 uyarınca yetkili mahkeme karar verir; alacaklı alacağı ve gerektiğinde haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat verecek deliller göstermek zorundadır (İİK m.258). Tam ispat değil, yaklaşık ispat aranır.

Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m.258). Mal kaçırma şüphesi olan dosyalarda talep çoğunlukla karşı taraf dinlenmeden incelenir; aksi hâlde borçlunun uyarılması, kaçırmayı hızlandırabilir.

Talep reddedilirse ret kararı gerekçeli verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi başvuruyu öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir (İİK m.258).

Teminat Gösterilmesi Gerekir mi?

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve kural olarak teminat göstermek zorundadır (İİK m.259). Teminatın türü ve miktarı mahkemece belirlenir.

Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder (İİK m.259). Haksız ihtiyati haciz nedeniyle açılacak tazminat davası, haczi koyan mahkemede de görülebilir.

İhtiyati haciz kararında haczin dayandığı belgeler, alacak miktarı, haciz sebebi, haczedilecek şeyler ve gösterilen teminat yazılır (İİK m.260). Bu unsurlar eksikse karar, itiraz aşamasında tartışma konusu olabilir.

Karar Alındıktan Sonra Hangi Süreler İşler?

Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden infazını istemek zorundadır; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261).

Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, gıyapta yapılmışsa haciz tutanağının tebliğinden itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m.264). Borçlu ödeme emrine itiraz ederse, itirazın tebliğinden itibaren yine 7 gün içinde itirazın kaldırılması istenmeli veya dava açılmalıdır.

Bu süreler kaçırılırsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264). Borçlu itiraz etmez veya itiraz kesin olarak kaldırılırsa ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

Borçlu İhtiyati Hacze Nasıl İtiraz Eder?

Kendisi dinlenmeden ihtiyati haciz kararı verilen borçlu; haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı, huzuruyla yapılan hacizlerde haczin uygulanmasından, aksi hâlde haciz tutanağının tebliğinden itibaren 7 gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir (İİK m.265).

Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren 7 gün içinde sebeplere veya teminata itiraz edebilir. İtiraz eden, dayandığı bütün belgeleri dilekçesine eklemek zorundadır.

İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; ancak istinaf başvurusu ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz (İİK m.265).

Mal Kaçırma Şüphesinde Doğru Strateji

Önce delili toplayın: tapu ve araç kayıtlarındaki son devirler, ticaret sicili ilanları, işyerinin durumu ve borçlunun yazışmaları dosyanın omurgasını oluşturur. Mahkeme yaklaşık ispat arar; ama somut emare olmadan talep çoğu zaman reddedilir.

Karar çıktığı gün infaz için icra dairesine başvurun; 10 günlük süre kısa ve kesindir. Haczin uygulanmasından sonra 7 gün içinde takip veya dava açmayı unutmayın.

Mallar kararından önce elden çıkarılmışsa ihtiyati haciz tek başına yetmeyebilir; bu durumda tasarrufun iptali yolunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz istenebilir mi?

Evet, ancak yalnız borçlunun belirli yerleşim yeri yoksa veya mal kaçırma ya da hileli işlem hazırlığı içindeyse istenebilir (İİK m.257).

İhtiyati haciz için borçlu dinlenir mi?

Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m.258); acil durumlarda talep çoğunlukla karşı taraf dinlenmeden incelenir.

İhtiyati hacizde teminat zorunlu mu?

Kural olarak evet; alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz, ilam niteliğinde belgede ise mahkeme takdir eder (İİK m.259).

İhtiyati haciz kararı kaç gün içinde uygulatılmalı?

Kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde infaz istenmelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261).

İhtiyati hacizden sonra dava açma süresi kaç gün?

Haczin uygulanmasından veya tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunulmalı veya dava açılmalıdır (İİK m.264).

Borçlu ihtiyati hacze kaç gün içinde itiraz eder?

Huzurunda yapılan hacizde uygulamadan, aksi hâlde tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265).

İhtiyati haciz ne zaman kesin hacze dönüşür?

Borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itirazı kesin olarak kaldırılırsa ya da mahkemece iptal edilirse kendiliğinden kesin hacze dönüşür (İİK m.264).

İhtiyati haciz sahibinin öncelik hakkı var mı?

İhtiyati haciz başka bir rüçhan hakkı vermez; ancak diğer alacaklıların hacizlerine kanundaki şartlarla geçici olarak iştirak edilir (İİK m.268).

Mal kaçırılıyorsa gece haciz yapılabilir mi?

Kural olarak gece vakti takip işlemi yapılamaz; ancak borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılabilir (İİK m.51).